ผลงานวิชาการของสถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข http://hdl.handle.net/11228/1 2026-08-25T23:48:38Z 2026-08-25T23:48:38Z ชัยศิริ ศรีเจริญวิจิตร Chaisiri Srijareonvijit วีรวัฒน์ มโนสุทธิ Weerawat Manosuthi วิศัลย์ มูลศาสตร์ Visal Moolasart ลัลธริตา เจริญพงษ์ Lantharita Charoenpong เอกอธิษฐ์ ไตรรัตนาภิกุล Akeatit Trirattanapikul วินนะดา คงเดชศักดา Winnada Kongdejsakda ฐิติพงษ์ ยิ่งยง Thitipong Yingyong นิธิมา สุ่มประดิษฐ์ Nithima Sumpradit สุวพร อนุกูลเรืองกิตติ์ Suvaporn Anugulruengkitt แสง อุษยาพร Sang Usayaporn รัชนู เจริญพักตร์ Ratchanu Charoenpak อัมไพวรรณ พวงกำหยาด Ampaiwan Puangkamyad วลัยพร วิสิฐนนทชัย Walaiporn Visitnontachai วัชรี เจนเจริญรัตน์ Watcharee Chancharoenrat ณัฐวิภา บุญเกิดรัมย์ Nattawipa Boonkerdram ปาลิดา นราวุฒิพร Palida Narawutthiporn ช่อชมพู่ พูนสูงเนิน Chorchomphoo Phoonsoongnoen มุจรินทร์ แจ่มแสงทอง Mujarin Jamsangtong ลักษณา ชูอินทร์ Laksana Chuin จักรพันธุ์ ศิริบริรักษ์ Jukrapun Siriboriruk ศิริลักษณ์ ลําดับจุด Sirilak Lamdubjoot ปณินันท์ ศรีนุชศาสตร์ Paninun Srinuchasart จารุวรรณ คงเมือง Jaruwan Kongmuang สมฤดี ชัชเวช Somruedee Chatchawej สุภจิรา อุณวงศ์ Supajira Unwong ชุติกาญจน์ เสงี่ยม Chutikarn Sangiam ศันสนีย์ ชัยบุตร Sunsanee Chaiyabutra ยุวดี รัตนคช Yuwadee Rattanakhot อำนาจ เจนตลอด Amnat Janetalod สุภาภรณ์ ประยูรมหิศร Supaporn Prayoonmahisorn http://hdl.handle.net/11228/6468 2026-08-24T02:50:08Z 2569-07-01T00:00:00Z

การสำรวจความชุกของการติดเชื้อในโรงพยาบาล การติดเชื้อดื้อยาต้านจุลชีพ และการสั่งใช้ยาต้านจุลชีพ รวมถึงการประเมินระบบสนับสนุนการใช้ยาต้านจุลชีพอย่างสมเหตุผล และการดำเนินงานด้านการป้องกันและควบคุมการติดเชื้อในโรงพยาบาล ในโรงพยาบาล 100 แห่งของประเทศไทย ประจำปี 2568 ชัยศิริ ศรีเจริญวิจิตร; Chaisiri Srijareonvijit; วีรวัฒน์ มโนสุทธิ; Weerawat Manosuthi; วิศัลย์ มูลศาสตร์; Visal Moolasart; ลัลธริตา เจริญพงษ์; Lantharita Charoenpong; เอกอธิษฐ์ ไตรรัตนาภิกุล; Akeatit Trirattanapikul; วินนะดา คงเดชศักดา; Winnada Kongdejsakda; ฐิติพงษ์ ยิ่งยง; Thitipong Yingyong; นิธิมา สุ่มประดิษฐ์; Nithima Sumpradit; สุวพร อนุกูลเรืองกิตติ์; Suvaporn Anugulruengkitt; แสง อุษยาพร; Sang Usayaporn; รัชนู เจริญพักตร์; Ratchanu Charoenpak; อัมไพวรรณ พวงกำหยาด; Ampaiwan Puangkamyad; วลัยพร วิสิฐนนทชัย; Walaiporn Visitnontachai; วัชรี เจนเจริญรัตน์; Watcharee Chancharoenrat; ณัฐวิภา บุญเกิดรัมย์; Nattawipa Boonkerdram; ปาลิดา นราวุฒิพร; Palida Narawutthiporn; ช่อชมพู่ พูนสูงเนิน; Chorchomphoo Phoonsoongnoen; มุจรินทร์ แจ่มแสงทอง; Mujarin Jamsangtong; ลักษณา ชูอินทร์; Laksana Chuin; จักรพันธุ์ ศิริบริรักษ์; Jukrapun Siriboriruk; ศิริลักษณ์ ลําดับจุด; Sirilak Lamdubjoot; ปณินันท์ ศรีนุชศาสตร์; Paninun Srinuchasart; จารุวรรณ คงเมือง; Jaruwan Kongmuang; สมฤดี ชัชเวช; Somruedee Chatchawej; สุภจิรา อุณวงศ์; Supajira Unwong; ชุติกาญจน์ เสงี่ยม; Chutikarn Sangiam; ศันสนีย์ ชัยบุตร; Sunsanee Chaiyabutra; ยุวดี รัตนคช; Yuwadee Rattanakhot; อำนาจ เจนตลอด; Amnat Janetalod; สุภาภรณ์ ประยูรมหิศร; Supaporn Prayoonmahisorn บทนำ: การติดเชื้อในโรงพยาบาล (healthcare-associated infection, HAI) การติดเชื้อดื้อยาต้านจุลชีพ (antimicrobial resistance, AMR) และการสั่งใช้ยาต้านจุลชีพอย่างไม่เหมาะสม (inappropriate antimicrobial use, AMU) เป็นปัญหาสาธารณสุขสำคัญของประเทศไทย จึงจำเป็นต้องมีฐานข้อมูลเชิงประจักษ์ระดับชาติที่บูรณาการทั้งภาระโรค ภาระเชื้อดื้อยา รูปแบบการใช้ยา และความพร้อมของระบบป้องกันและควบคุมการติดเชื้อในโรงพยาบาล (infection prevention and control, IPC) และระบบสนับสนุนการใช้ยาต้านจุลชีพอย่างสมเหตุผล (antimicrobial stewardship, AMS) เพื่อพัฒนาระบบเฝ้าระวัง การกำหนดนโยบาย และการขับเคลื่อนแผนยุทธศาสตร์ของประเทศ วัตถุประสงค์: เพื่อหาความชุกและปัจจัยที่สัมพันธ์กับ HAI AMR และ AMU ผลกระทบทางคลินิกและภาระค่าใช้จ่าย รวมทั้งประเมินระบบ IPC และ AMS ในโรงพยาบาล 100 แห่งของประเทศไทย วิธีการศึกษา: การวิจัยเชิงผสมผสาน ดำเนินการในโรงพยาบาล 100 แห่ง ครอบคลุม 13 เขตสุขภาพ ระหว่างเดือนกันยายน พ.ศ. 2568 ถึง มกราคม พ.ศ. 2569 ประกอบด้วยการสำรวจความชุก ณ จุดเวลา การวิเคราะห์ปัจจัยที่สัมพันธ์ด้วยการวิเคราะห์ถดถอยโลจิสติกพหุตัวแปร และประเมินระบบ IPC และ AMS โดยใช้ WHO Infection Prevention and Control Assessment Framework (WHO IPCAF), WHO Hand Hygiene Self-Assessment Framework 2010 (WHO HHSAF 2010) และคู่มือการประเมินการจัดการการดื้อยาต้านจุลชีพอย่างบูรณาการในโรงพยาบาล (EE-AMR Tool, Thailand) ร่วมกับสัมภาษณ์และสังเกตการปฏิบัติงานขณะดูแลผู้ป่วย HAI ผลการศึกษา: ผู้ป่วยที่เข้าเกณฑ์การสำรวจ 29,414 ราย พบความชุก HAI ร้อยละ 2.9 (95% confidence interval [CI] 2.7–3.1) สูงสุดในโรงพยาบาลมหาวิทยาลัย (ร้อยละ 6.4) และในหอผู้ป่วยวิกฤต (ร้อยละ 9.0) ตำแหน่งติดเชื้อที่พบสูงสุด คือ ทางเดินหายใจ (ร้อยละ 43.6) ปัจจัยที่สัมพันธ์กับ HAI สูงสุด คือ ระยะเวลานอนโรงพยาบาลถึงวันสำรวจ ≥7 วัน (adjusted odds ratio [aOR] 10.22; 95% CI 8.28-12.62) ความชุก AMR ตามกรอบ WHO GLASS และ ESKAPEE พบร้อยละ 48.0 (95% CI 46.1–50.0) โดยกลุ่ม HAI สูงกว่ากลุ่ม Non-HAI อย่างมีนัยสำคัญ (ร้อยละ 62.6 เทียบกับร้อยละ 43.7) ปัจจัยที่สัมพันธ์กับ AMR สูงสุด คือ การรักษาตัวในหอผู้ป่วยทารกแรกเกิด (aOR 3.80; 95% CI 1.86-7.80) ส่วนความชุก AMU พบร้อยละ 48.1 (95% CI 47.6-48.7) โดยมีสัดส่วนการสั่งใช้ยากลุ่ม Watch ร้อยละ 62.2 และพบการใช้ยาต้านจุลชีพไม่เหมาะสมร้อยละ 29.6 โดยการให้ยาป้องกันทางศัลยกรรมเป็นปัจจัยที่สัมพันธ์กับการสั่งใช้ยาไม่เหมาะสมสูงสุด (aOR 12.18; 95% CI 10.77–13.77) โดยภาพรวมพบว่ากลุ่ม HAI มีอัตราการเสียชีวิตที่ 90 วันหลังสำรวจสูงกว่ากลุ่ม Non-HAI (ร้อยละ 23.3 เทียบกับร้อยละ 5.3) ระยะเวลานอนโรงพยาบาลยาวนานกว่าเกือบ 5 เท่า และค่าใช้จ่ายรวมสูงกว่า 7.7 เท่า นอกจากนี้ในผู้ป่วย AMR, AMU และผู้ป่วยที่ได้รับการสั่งใช้ยาต้านจุลชีพอย่างไม่เหมาะสมก็มีผลกระทบทางคลินิกเช่นเดียวกันผลการประเมินระบบ IPC ตามเกณฑ์ WHO IPCAF มีคะแนนเฉลี่ย 669.5 ± 84.8 จากคะแนนเต็ม 800 (ระดับ Advanced) แต่ยังมีช่องว่างด้านภาระงาน อัตรากำลังและอัตราการครองเตียง การฝึกอบรมและโครงสร้างพื้นฐานสนับสนุนด้าน IPC ผลการประเมิน WHO HHSAF 2010 มีคะแนนเฉลี่ย 378.0 ± 86.5 จาก 500 (ระดับ Advanced) โดยช่องว่างที่สำคัญ คือ บรรยากาศความปลอดภัยขององค์กร สำหรับผลการประเมินตามแบบประเมิน EE-AMR Tool มีคะแนนเฉลี่ยต่ำกว่าที่ 313.3 ± 85.6 จาก 500 (ระดับ Intermediate) ช่องว่างที่สำคัญ คือ การวิเคราะห์และสังเคราะห์ข้อมูลอย่างบูรณาการ และความเข้มแข็งของกลไกบริหารจัดการ AMR ซึ่งสอดคล้องกับผลการสัมภาษณ์เชิงลึก ผลการประเมินหน้างานโดยการสังเกตการณ์และการสัมภาษณ์พบว่าภาพรวมปฏิบัติได้ดี แต่ยังพบช่องว่างในเรื่องสุขอนามัยมือ การใช้อุปกรณ์ป้องกันส่วนบุคคล และมาตรการป้องกันการแพร่เชื้อทางอากาศ การติดตามการปฏิบัติตามมาตรการอย่างสม่ำเสมอ รวมถึงการเอาอุปกรณ์ทางการแพทย์ออกเมื่อหมดความจำเป็น สรุป: การศึกษานี้แสดงให้เห็นว่า HAI AMR และ AMU เป็นปัญหาที่เชื่อมโยงกันในระบบโรงพยาบาลไทย ผลการศึกษานี้สามารถใช้เป็นฐานข้อมูลระดับประเทศสำหรับการพัฒนาระบบเฝ้าระวัง การกำหนดมาตรการ IPC และ AMS รวมถึงจัดสรรทรัพยากรเพื่อยกระดับความปลอดภัยของผู้ป่วยและการจัดการเชื้อดื้อยาต้านจุลชีพในประเทศไทย

2569-07-01T00:00:00Z วารี กังใจ Waree Kangchai พรชัย จูลเมตต์ Pornchai Jullamate ชลธิชา จันทคีรี Chonticha Chantakeeree อมรรัตน์ สัทธาธรรมรักษ์ Amonrat Satthathummarak ชไมพร จั่นจุ้ย Chamaipron Janjuy http://hdl.handle.net/11228/6467 2026-08-24T02:31:04Z 2569-01-01T00:00:00Z

การพัฒนารูปแบบชุมชนที่เป็นมิตรสำหรับผู้สูงอายุภาวะสมองเสื่อมในพื้นที่เขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก วารี กังใจ; Waree Kangchai; พรชัย จูลเมตต์; Pornchai Jullamate; ชลธิชา จันทคีรี; Chonticha Chantakeeree; อมรรัตน์ สัทธาธรรมรักษ์; Amonrat Satthathummarak; ชไมพร จั่นจุ้ย; Chamaipron Janjuy ภาวะสมองเสื่อมเป็นปัญหาที่ส่งผลต่อคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุ จำเป็นต้องมีระบบสนับสนุนและชุมชนที่เอื้อต่อการดำรงชีวิตอย่างมีศักดิ์ศรี การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนารูปแบบชุมชนที่เป็นมิตร สำหรับผู้สูงอายุภาวะสมองเสื่อม ในพื้นที่เขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก กลุ่มตัวอย่างประกอบด้วย (1) ผู้สูงอายุภาวะสมองเสื่อม (2) ผู้ดูแล (3) แกนนำชุมชน (4) ตัวแทนจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง และ (5) ประชาชน ที่ได้มาจากการสุ่มตัวอย่างแบบง่าย ดำเนินการวิจัย 3 ขั้นตอน คือ ขั้นตอนที่ 1 ศึกษาสถานการณ์ ปัญหา ความต้องการ และข้อมูลที่เกี่ยวข้องกับชุมชนที่เป็นมิตรสำหรับผู้สูงอายุภาวะสมองเสื่อม ขั้นตอนที่ 2 การพัฒนารูปแบบชุมชนที่เป็นมิตรสำหรับผู้สูงอายุภาวะสมองเสื่อม ในพื้นที่เขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก และขั้นตอนที่ 3 การทดลองใช้รูปแบบชุมชนที่เป็นมิตรสำหรับผู้สูงอายุภาวะสมองเสื่อม วิเคราะห์ข้อมูลด้วย การวิเคราะห์เนื้อหา สถิติพรรณนา และสถิติที (t-test) ผลการวิจัยพบว่ารูปแบบชุมชนที่เป็นมิตรสำหรับผู้สูงอายุภาวะสมองเสื่อม ในพื้นที่เขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก มีองค์ประกอบหลัก 7 องค์ประกอบ คือ องค์ประกอบที่ 1 การออกแบบสิ่งแวดล้อมทางกายภาพที่เหมาะสมกับผู้สูงอายุภาวะสมองเสื่อม องค์ประกอบที่ 2 ระบบบริการสุขภาพและการดูแลสำหรับผู้สูงอายุภาวะสมองเสื่อมแบบบูรณาการ องค์ประกอบที่ 3 การยอมรับและให้ความเคารพผู้สูงอายุภาวะสมองเสื่อม องค์ประกอบที่ 4 การออกแบบสภาพแวดล้อมทางสังคม องค์ประกอบที่ 5 นโยบายการบริหารจัดการและการมีส่วนร่วม องค์ประกอบที่ 6 การสนับสนุนผู้ดูแล และองค์ประกอบที่ 7 เทคโนโลยีและนวัตกรรม ผลการทดลองใช้รูปแบบ พบว่า คะแนนเฉลี่ยคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุภาวะสมองเสื่อมกลุ่มที่ได้รับรูปแบบในระยะหลังการทดลองมากกว่าระยะก่อนการทดลอง และมากกว่ากลุ่มที่ไม่ได้รับรูปแบบ คะแนนเฉลี่ยความพึงพอใจของผู้ดูแล ตัวแทนหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง แกนนำชุมชน และประชาชน ต่อรูปแบบ อยู่ในช่วง 8.92–9.42 จากคะแนนเต็ม 10 ส่วนความคิดเห็นของผู้ดูแล ตัวแทนหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง แกนนำชุมชน และประชาชนต่อรูปแบบ คือรูปแบบมีความเหมาะสมในการนำไปใช้ สามารถช่วยให้ผู้สูงอายุภาวะสมองเสื่อมสามารถดำรงชีวิตอยู่ในชุมชนได้อย่างมีคุณภาพชีวิตที่ดี ส่งผลดีต่อผู้ดูแลในด้านการเพิ่มพูนความรู้ ความเข้าใจ และการมีส่วนร่วมในกระบวนการดูแลผู้สูงอายุภาวะสมองเสื่อม จากผลการวิจัยครั้งนี้มีข้อเสนอแนะว่า พยาบาลวิชาชีพและบุคลากรด้านสุขภาพที่เกี่ยวข้องกับการดูแลผู้สูงอายุ สามารถนำรูปแบบที่ได้จากการวิจัยครั้งนี้ ไปประยุกต์ใช้เพื่อพัฒนาคุณภาพชีวิต ผู้สูงอายุภาวะสมองเสื่อม หน่วยงานที่เกี่ยวข้องระดับนโยบายสามารถนำองค์ความรู้ที่ได้จากการวิจัยครั้งนี้ไปใช้ในการวิเคราะห์และวางแผนกำหนดนโยบายด้านสุขภาพผู้สูงอายุภาวะสมองเสื่อมของประเทศไทยต่อไป

2569-01-01T00:00:00Z ณัฐณีย์ มีมนต์ Natthani Meemon กมลวรรณ ศรีปา Kamolwan Sripa กิตติยา ย่งฮะ Kittiya Yongha กมลวรรณ เขียวนิล Kamonwan Kiewnin ภัทริน อนุตริยะ Pattarin Anutariya มินตรา หงษ์ธํารง Mintar Hongtumrong http://hdl.handle.net/11228/6466 2026-08-20T07:13:49Z 2569-07-01T00:00:00Z

การฟื้นคืนสู่สุขภาวะของผู้อยู่กับโรคจิตเภท: รูปแบบการดำเนินงานแบบบูรณาการระดับพื้นที่ ความเข้าใจของผู้ปฏิบัติงานและผู้ดูแล และมุมมองของผู้ใช้บริการ ณัฐณีย์ มีมนต์; Natthani Meemon; กมลวรรณ ศรีปา; Kamolwan Sripa; กิตติยา ย่งฮะ; Kittiya Yongha; กมลวรรณ เขียวนิล; Kamonwan Kiewnin; ภัทริน อนุตริยะ; Pattarin Anutariya; มินตรา หงษ์ธํารง; Mintar Hongtumrong การฟื้นคืนสู่สุขภาวะของผู้อยู่กับโรคจิตเภทเป็นความท้าทายสำคัญของระบบสุขภาพจิต โดยเฉพาะในบริบทที่การดูแลยังคงยึดการรักษาในโรงพยาบาลเป็นศูนย์กลาง แม้ประเทศไทยจะมีความก้าวหน้าในการให้บริการจิตเวช แต่อัตราการกลับเป็นซํ้าและการหลุดจากระบบดูแลหลังจําหน่ายยังคงพบได้อย่างต่อเนื่อง สะท้อนข้อจํากัดของการดูแลต่อเนื่องและการฟื้นฟูในระดับชุมชน การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อทำความเข้าใจการฟื้นคืนสู่สุขภาวะในระดับพื้นที่ ผ่านการวิเคราะห์ระบบการฟื้นฟูสุขภาพจิตในชุมชน มุมมองของผู้ให้บริการและผู้ดูแลครอบครัว และประสบการณ์ของผู้อยู่กับโรคจิตเภท เพื่อสนับสนุนการพัฒนาระบบการฟื้นคืนสู่สุขภาวะแบบบูรณาการที่สอดคล้องกับบริบทของประเทศไทย การศึกษานี้ใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพแบบพหุกรณีศึกษา เก็บข้อมูลผ่านการประชุมผู้มีส่วนเกี่ยวข้องและการสัมภาษณ์เชิงลึกกับบุคลากรด้านสุขภาพ ผู้ปฏิบัติงานในชุมชน ผู้ดูแลครอบครัว และผู้อยู่กับโรคจิตเภท ใน 5 จังหวัด ได้แก่ นนทบุรี สุโขทัย จันทบุรี เลย และพังงา รวมผู้ให้ข้อมูลทั้งสิ้น 141 คน การวิเคราะห์ในระดับระบบใช้กรอบ Power–Interest Matrix เพื่อทำความเข้าใจรูปแบบความร่วมมือและบทบาทของผู้มีส่วนเกี่ยวข้อง ขณะที่การวิเคราะห์แนวปฏิบัติและประสบการณ์การฟื้นคืนใช้กรอบ SAMHSA’s 10 Principles of Recovery และ CHIME Framework ผลการศึกษาพบว่า ระบบการฟื้นฟูสุขภาพจิตในระดับพื้นที่มีความแตกต่างกันอย่างชัดเจน พื้นที่ที่มีบทบาทขององค์กรภาคประชาสังคมและองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นเข้มแข็ง มักมีการดูแลต่อเนื่องหลังจําหน่ายที่ยืดหยุ่นและตอบสนองต่อชีวิตจริงของผู้ป่วยมากกว่า ขณะที่ระบบที่ขับเคลื่อนโดยภาคสาธารณสุขเป็นหลักมีความเข้มแข็งด้านการรักษาทางคลินิก แต่ยังให้ความสำคัญกับการฟื้นฟูเชิงสังคมและอาชีพในระดับจํากัด การวิเคราะห์ตามกรอบ SAMHSA สะท้อนว่า แนวปฏิบัติด้านการฟื้นคืนในบริบทไทยเน้นความสัมพันธ์ การมีครอบครัวเป็นฐานและการดำรงชีวิตอย่างสงบในชีวิตประจำวัน มากกว่าการเน้นความเป็นอิสระของปัจเจกในมุมมองของผู้อยู่กับโรคจิตเภท การฟื้นคืนสู่สุขภาวะมีความเชื่อมโยงอย่างใกล้ชิดกับครอบครัว ชุมชนและศาสนาหรือจิตวิญญาณ ความหวังมักถูกนิยามผ่านเป้าหมายเล็ก ๆ ที่จับต้องได้ในชีวิตประจำวัน ขณะที่ตัวตนและความหมายของชีวิตถูกสร้างขึ้นใหม่ผ่านบทบาทที่มีคุณค่าทางสังคม การเสริมพลังอำนาจจึงหมายถึงความสามารถในการจัดการชีวิตประจำวันด้วยตนเองอย่างมั่นคงมากกว่าการเป็นอิสระอย่างสมบูรณ์ โดยสรุป การพัฒนาระบบการฟื้นคืนสู่สุขภาวะสำหรับผู้อยู่กับโรคจิตเภทควรตั้งอยู่บนฐานของศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์และสิทธิมนุษยชน และสนับสนุนการฟื้นคืนในชุมชนผ่านความร่วมมืออย่างเป็นทางการและต่อเนื่องระหว่างภาคสุขภาพท้องถิ่น ครอบครัว และภาคประชาสังคม

2569-07-01T00:00:00Z บวรศม ลีระพันธ์ Borwornsom Leerapan ภาณุวิชญ์ แก้วกำจรชัย Phanuwich Kaewkamjonchai ณัฐวุฒิ เอี่ยงธนรัตน์ Natthawut Iangtanarat http://hdl.handle.net/11228/6465 2026-08-18T04:20:22Z 2569-07-01T00:00:00Z

การจัดลำดับความสำคัญของการวิจัยเพื่อพัฒนานโยบายและดำเนินการตามนโยบายเรื่องระบบบริการสุขภาพแบบมุ่งเน้นคุณค่าในประเทศไทย บวรศม ลีระพันธ์; Borwornsom Leerapan; ภาณุวิชญ์ แก้วกำจรชัย; Phanuwich Kaewkamjonchai; ณัฐวุฒิ เอี่ยงธนรัตน์; Natthawut Iangtanarat การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนากรอบความคิดและแนวทางจัดลำดับความสำคัญของโจทย์วิจัยด้านการพัฒนาระบบบริการสุขภาพแบบมุ่งเน้นคุณค่า (Value-Based Health Care: VBHC) สำหรับประเทศไทย โดยตั้งอยู่บนโจทย์สำคัญว่า แม้แนวคิดระบบบริการสุขภาพแบบมุ่งเน้นคุณค่าจะถูกกล่าวถึงมากขึ้นในช่วงหลายปีที่ผ่านมา แต่ความเข้าใจต่อความหมาย ขอบเขต และนัยเชิงนโยบายของแนวคิดดังกล่าวยังไม่เป็นเอกภาพ ส่งผลให้การขับเคลื่อนงานวิจัยและการพัฒนาระบบบริการยังมีลักษณะกระจัดกระจาย และมักตีความระบบบริการสุขภาพแบบมุ่งเน้นคุณค่าเป็นเพียงการเพิ่มประสิทธิภาพหรือลดต้นทุนบางส่วน มากกว่าการปฏิรูประบบบริการสุขภาพทั้งระบบให้ยึดผลลัพธ์ที่มีความหมายต่อผู้ป่วยเป็นศูนย์กลาง การศึกษาใช้ 3 องค์ประกอบหลักในการสังเคราะห์ข้อเสนอเชิงวิชาการและเชิงนโยบาย ได้แก่ การทบทวนวรรณกรรมและประสบการณ์จากต่างประเทศ การวิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพจากการประชุมผู้ทรงคุณวุฒิและผู้มีส่วนเกี่ยวข้องในบริบทไทย และการพัฒนาเกณฑ์เพื่อใช้จัดลำดับความสำคัญของโจทย์วิจัยที่สอดคล้องกับแนวคิดการพัฒนาระบบริการสุขภาพแบบมุ่งเน้นคุณค่าอย่างแท้จริง ผลจากการทบทวนวรรณกรรมชี้ว่า นโยบายหรือโครงการพัฒนาระบบบริการสุขภาพแบบมุ่งเน้นคุณค่าที่ประสบผลสำเร็จไม่ได้เกิดจากการใช้เครื่องมือใดเครื่องมือหนึ่งเพียงลำพัง แต่ต้องอาศัยการออกแบบบริการแบบบูรณาการตลอดเส้นทางผู้ป่วย การวัดผลลัพธ์และต้นทุนตลอดวงจรการดูแลรักษา และกลไกการจ่ายเงินที่สนับสนุนความร่วมมือระหว่างหน่วยบริการ ไม่ใช่การจ่ายตามกิจกรรมหรือรายครั้งแบบเดิม ข้อค้นพบนี้สอดคล้องกับแนวคิดของคณะกรรมการวิชาการที่เห็นตรงกันว่า นโยบายพัฒนาระบบบริการสุขภาพแบบมุ่งเน้นคุณค่าควรถูกพิจารณาในฐานะ "การเปลี่ยนระบบสุขภาพ" ไม่ใช่เพียง "การปรับปรุงงานบางจุด ผลการวิเคราะห์เชิงคุณภาพสะท้อนประเด็นสำคัญ 5 ประการ ได้แก่ (1) ประเทศไทยยังมีแนวคิดเกี่ยวกับ VBHC และจำเป็นต้องสร้างความเข้าใจร่วมในระดับนโยบายและปฏิบัติ (2) หัวใจของการพัฒนาระบบบริการสุขภาพแบบมุ่งเน้นคุณค่า คือการดูแลรักษาแบบบูรณาการตลอดเส้นทางผู้ป่วย ไม่ใช่การดูแลแบบแยกส่วน (3) ระบบการวัดผลและระบบการจ่ายเงินต้องได้รับการพัฒนาไปพร้อมกัน เพราะหากไม่มีการวัดผลลัพธ์ (outcome measurement) และการจ่ายเงินแบบเน้นคุณค่า (value-base payment) จะทำให้ขาดแรงจูงใจที่ยั่งยืนเพื่อจัดการดูแลรักษาแบบบูรณาการ (4) การเริ่มต้นด้วยโรคหรือบริการต้นแบบที่มีความพร้อมสูง เช่น เบาหวาน กระดูกสะโพกหัก หรือบริการที่เห็นช่องว่างเชิงระบบชัดเจนเป็นยุทธศาสตร์เชิงปฏิบัติที่เหมาะสม และ (5) เป้าหมายของการพัฒนาระบบบริการสุขภาพแบบมุ่งเน้นคุณค่าในบริบทไทยต้องครอบคลุมทั้งคุณภาพ ประสิทธิภาพ และความเป็นธรรม โดยเฉพาะการลดช่องว่างการเข้าถึง และยกระดับความครอบคลุมเชิงประสิทธิผล (effective coverage) จากการสังเคราะห์ดังกล่าว การศึกษาวิจัยชิ้นนี้จึงเสนอเกณฑ์เพื่อจัดลำดับความสำคัญของโจทย์วิจัยเพื่อสนับสนุนการพัฒนาระบบบริการสุขภาพแบบมุ่งเน้นคุณค่าในประเทศไทย โดยเน้นให้ความสำคัญกับโจทย์ที่มีคุณลักษณะ 4 ด้านร่วมกัน คือ สอดคล้องกับแนวคิดระบบบริการสุขภาพแบบมุ่งเน้นคุณค่าอย่างชัดเจน มุ่งยกระดับผลลัพธ์ที่มีความหมายต่อผู้ป่วยและประสบการณ์การรับบริการ ช่วยคลี่คลายคอขวดเชิงระบบผ่านการออกแบบบริการแบบบูรณาการ และมีศักยภาพเชื่อมโยงไปสู่การออกแบบระบบข้อมูล การวัดผล และระบบการเงินการจ่ายเงินตามคุณค่าได้ในอนาคต เกณฑ์ดังกล่าวมีบทบาทสำคัญเพราะช่วยแยกความแตกต่างระหว่าง "โครงการพัฒนาระบบทั่วไป" กับ "โครงการที่เป็นระบบบริการสุขภาพแบบมุ่งเน้นคุณค่าอย่างแท้จริง" ซึ่งเป็นประเด็นที่คณะกรรมการให้ความสำคัญอย่างมากภายใต้ข้อจำกัดด้านทรัพยากร โดยสรุป ทิศทางการพัฒนาวาระของการวิจัยเพื่อสนับสนุนการพัฒนาระบบริการสุขภาพแบบมุ่งเน้นคุณค่าของประเทศไทยควรเปลี่ยนจากการมองโจทย์วิจัยแบบแยกส่วน ไปสู่การวิจัยเพื่อการเปลี่ยนแปลงระบบอย่างเป็นขั้นตอน สร้างความชัดเจนทางแนวคิด ควบคู่กับการพัฒนาโจทย์วิจัยที่เริ่มจากพื้นที่หรือโรคต้นแบบที่มีความเป็นไปได้สูง สร้างระบบวัดผลที่เหมาะสมกับบริบทไทย และเชื่อมต่อไปสู่การออกแบบกลไกการจ่ายเงินและนโยบายระดับระบบในระยะต่อไป เพื่อช่วยให้ประเทศไทยสามารถพัฒนาระบบบริการสุขภาพแบบมุ่งเน้นคุณค่าจากระดับแนวคิดไปสู่การปฏิบัติจริง และยกระดับคุณค่า คุณภาพ และความเป็นธรรมได้อย่างยั่งยืน

2569-07-01T00:00:00Z