เอกสารเผยแพร่/พ็อกเกตบุ๊ก http://hdl.handle.net/11228/5 2026-04-27T16:16:11Z 2026-04-27T16:16:11Z สถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข. สำนักพัฒนาการคุ้มครองการวิจัยในมนุษย์ Health Systems Research Institute. Institute for the Development of Human Research Protections http://hdl.handle.net/11228/6428 2026-04-08T08:04:05Z 2569-01-01T00:00:00Z

แนวปฏิบัติที่บรรสานแล้วของสภาบรรสานสากล: แนวปฏิบัติทางคลินิกที่ดี อี6(อาร์3) สถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข. สำนักพัฒนาการคุ้มครองการวิจัยในมนุษย์; Health Systems Research Institute. Institute for the Development of Human Research Protections วิชัย โชควิวัฒน; Vichai Chokevivat แนวปฏิบัติทางคลินิกที่ดีของไอซีเอช (ICH Good Clinical Practice Guideline) เป็นแนวปฏิบัติสากลที่เน้นความสำคัญและกำหนดแนวปฏิบัติเพื่อให้การวิจัยทางคลินิกมีคุณภาพ มาตรฐาน และถูกต้องตามหลักจริยธรรมการวิจัยในมนุษย์ ที่ได้รับการยอมรับอย่างสูงและอย่างกว้างขวาง แม้จะจัดทำและประกาศใช้โดยภาคธุรกิจยา และสำนักงานอาหารและยาทั่วโลกก็ยึดถือและปฏิบัติตามอย่างเคร่งครัดตลอดมา รวมทั้งในประเทศไทย โดยวงการวิจัยทั่วโลกนำแนวปฏิบัตินี้ของไอชีเอชไปใช้ครอบคลุมไม่เฉพาะแต่กับการวิจัยยา วัคซีน และชีววัตถุ ที่ใช้สำหรับมนุษย์ ตามวัตถุประสงค์แต่แรกเท่านั้น แต่นำไปใช้กับการวิจัยในมนุษย์กับการวิจัยในศาสตร์ต่าง ๆ แทบทุกสาขาเช่นเดียวกับปฏิญญาเฮลซิงกิ (Helsinki Declaration) ซึ่งเป็นของแพทยสมาคมโลก (World Medical Association) ที่บังคับใช้ได้กับสมาชิก คือ แพทย์เท่านั้น แต่นักวิจัยและผู้ร่วมทีมวิจัยในมนุษย์ทั่วโลกในศาสตร์ต่าง ๆ ทุกสาขาต่างนำหลักการและแนวทางของปฏิญญาเฮลชิงกิไปใช้กับการวิจัยในศาสตร์ต่าง ๆ อย่างกว้างขวางทั่วโลก แนวปฏิบัติทางคลินิกที่ดีของไอซีเอชมีลักษณะเป็นเอกสารทางวิชาการ แต่เกี่ยวข้องกับบุคคลที่มีใช่นักวิชาการจำนวนมาก โดยเฉพาะกรรมการที่เป็นบุคคลทั่วไป (Laypersons) ในคณะกรรมการจริยธรรมการวิจัยในมนุษย์ และอาสาสมัครวิจัย (Research Volunteers) หรือผู้เข้าร่วมการวิจัย (Research Participants) รวมทั้งนักสิทธิมนุษยชนและประชาชนทั่วไปที่เข้ามามีส่วนร่วมหารือเกี่ยวข้องกับการวิจัยทุกแขนง

2569-01-01T00:00:00Z Vichai Chokevivat Pentipa Kaewketthong Sripen Tantivess Somruethai Supungul Sorachai Jamniandamrongkarn Kanitsak Chantrapipat http://hdl.handle.net/11228/6406 2026-02-20T09:13:46Z 2026-01-01T00:00:00Z

Drugstores and the Thai National Health Security System Vichai Chokevivat; Pentipa Kaewketthong; Sripen Tantivess; Somruethai Supungul; Sorachai Jamniandamrongkarn; Kanitsak Chantrapipat Thailand’s National Health Security System resembles the system of the United Kingdom (UK) in three respects. First, it is entirely financed by tax revenue. Second, it sets co-payment rates in a similar manner. In the UK, services initially were provided completely free of charge. Four years later, in 1952, when Winston Churchill was re-elected as prime minister, a prescription charge of five pence (£0.05) was introduced for obtaining medicines. Subsequently, policies, criteria, and the fee schedule were revised on multiple occasions for various reasons. In Thailand, by contrast, a co-pay of 30 baht is charged per visit when receiving services. Third, the UK began its system by nationalizing hospitals, with the public accessing care initially through general practitioners (GP), who remained privately owned. In Thailand, the public is required to register with primary care units, most of which are publicly operated, with only a small number of private hospitals participating. Despite these similarities, there are several important differences between the UK and Thai universal coverage schemes, particularly with regard to drugstores. In the UK, the drugstore (pharmacy) system is separate from GP services: Physicians prescribe medicines on a prescription, and patients obtain their medicines from drugstores, where pharmacists dispense them. In contrast, Thailand’s primary care facilities— whether they are part of regional hospitals, general hospitals, community hospitals, or health stations (now upgraded to Subdistrict Health Promoting Hospitals)—have their own dispensaries or pharmacy departments within the healthcare facilities themselves. There have been continuous and long-standing efforts to integrate drugstores into Thailand’s National Health Security System, led by both the National Health Security Office (NHSO) and the Pharmacy Council, through pilot projects as well as policy advocacy. These efforts came to fruition toward the end of fiscal year (FY) 2019, and were formally launched at the beginning of FY 2020, on 1 October 2019. Subsequently, during the Covid-19 epidemic, additional initiatives were introduced to enable drugstores to provide services under the National Health Security System, initially allowing treatment for 16 minor (common) illnesses, later expanding to 32 conditions. Drugstores were also engaged to deliver health promotion and disease prevention services, areas in which service utilization had been relatively low. This volume is a product of the effort to distill lessons learned from the implementation of these three programs. The discussion begins by laying the groundwork with the background of the universal health coverage system, the Gold Card Scheme, drugstores in Thailand, and the relationship between drugstores and the National Health Security System. This is followed by a summary of the implementation outcomes of all three programs and a review of related researches. The volume concludes with reflections from representatives of drugstores participating in the programs, and a final summary. This resource is intended to provide stakeholders— including policymakers, service providers, service users, and the general public—with a comprehensive overview, so as to offer information that enables meaningful participation in system development and implementation. It is hoped that this will contribute to good governance of the National Health Security System, thereby genuinely enhancing the well-being of the Thai population and the nation at large.

2026-01-01T00:00:00Z วิชัย โชควิวัฒน Vichai Chokevivat เพ็ญทิพา แก้วเกตุทอง Pentipa Kaewketthong ศรีเพ็ญ ตันติเวสส Sripen Tantivess สมฤทัย สุพรรณกูล Somruethai Supungul สรชัย จำเนียรดำรงการ Sorachai Jamniandamrongkarn คณิตศักดิ์ จันทราพิพัฒน์ Kanitsak Chantrapipat http://hdl.handle.net/11228/6405 2026-02-20T09:03:38Z 2569-01-01T00:00:00Z

ร้านยากับระบบหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ วิชัย โชควิวัฒน; Vichai Chokevivat; เพ็ญทิพา แก้วเกตุทอง; Pentipa Kaewketthong; ศรีเพ็ญ ตันติเวสส; Sripen Tantivess; สมฤทัย สุพรรณกูล; Somruethai Supungul; สรชัย จำเนียรดำรงการ; Sorachai Jamniandamrongkarn; คณิตศักดิ์ จันทราพิพัฒน์; Kanitsak Chantrapipat ระบบหลักประกันสุขภาพแห่งชาติของประเทศไทยมีความละม้ายคล้ายคลึงกับระบบของอังกฤษใน 3 ประการ ประการแรก คือ ใช้เงินจากเงินภาษีทั้งหมด ประการที่สอง กำหนดอัตราร่วมจ่ายคล้ายคลึงกัน โดยอังกฤษเริ่มต้นให้บริการฟรีทั้งหมด จน 4 ปีต่อมา วินสตัน เชอร์ชิล ได้รับเลือกตั้งกลับมาเป็นรัฐบาล จึงเริ่มให้ประชาชนจ่ายค่าธรรมเนียม 5 เพนนี (0.05 ปอนด์) เมื่อไปรับยาในปี พ.ศ. 2495 และต่อมามีการเปลี่ยนแปลงนโยบาย หลักเกณฑ์และอัตราการเรียกเก็บอีกหลายครั้งด้วยเหตุผลต่างๆ หลากหลาย ขณะที่ของไทยเก็บค่าธรรมเนียมครั้งละ 30 บาทเมื่อไปรับบริการ ประการที่สาม อังกฤษเริ่มระบบโดยซื้อโรงพยาบาลเป็นของรัฐทั้งหมด ให้ประชาชนไปเริ่มรับบริการกับแพทย์เวชปฏิบัติ (General Practitioner: GP) ซึ่งยังเป็นของเอกชน ขณะที่ของไทยให้ประชาชนขึ้นทะเบียนกับหน่วยบริการปฐมภูมิซึ่งส่วนใหญ่เป็นของรัฐ มีโรงพยาบาลเอกชนเข้าร่วมเป็นส่วนน้อย ความแตกต่างสำคัญระหว่างระบบของอังกฤษกับไทยมีหลายประการ โดยเฉพาะเรื่องของ ร้านยา ระบบของร้านยาในอังกฤษแยกจากบริการของแพทย์เวชปฏิบัติ โดยแพทย์มีหน้าที่สั่งจ่ายยาลงในใบสั่ง (Prescription) ให้คนไข้ไปรับยาจากร้านยา ซึ่งมีเภสัชกรเป็นผู้จัดยาให้คนไข้ ขณะที่สถานบริการปฐมภูมิของไทย ทั้งที่เป็นส่วนหนึ่งของโรงพยาบาลศูนย์ โรงพยาบาลทั่วไป โรงพยาบาลชุมชน และสถานีอนามัย ซึ่งปัจจุบันยกฐานะเป็นโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล จะมีห้องยา หรือแผนกเภสัชกรรมอยู่ในสถานพยาบาลของตนเอง มีความพยายามจะให้ร้านยาเข้ามาอยู่ร่วมในระบบหลักประกันสุขภาพแห่งชาติอย่างต่อเนื่อง และค่อนข้างยาวนาน ทั้งจากฟากของสำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ (สปสช.) และ สภาเภสัชกรรม ทั้งโดยการทำโครงการนำร่องและการผลักดันทางนโยบาย จนสำเร็จเมื่อปลายปีงบประมาณ พ.ศ. 2562 และเริ่มต้นเมื่อต้นปีงบประมาณ พ.ศ. 2563 คือวันที่ 1 ตุลาคม พ.ศ. 2562 ต่อมาเมื่อมีการระบาดใหญ่ของโควิด-19 ก็ยังมีโครงการให้ร้านยาเข้ามาให้บริการในระบบหลักประกันสุขภาพแห่งชาติโดยเริ่มจากให้การรักษาอาการได้ 16 อาการเจ็บป่วยเล็กน้อย (Minor Illnesses) และเพิ่มเป็น 32 อาการในเวลาต่อมา รวมทั้งให้ร้านยาเข้ามาให้บริการสร้างเสริมสุขภาพและป้องกันโรค ที่มีอัตราการเข้าถึงบริการค่อนข้างต่ำมากด้วย หนังสือเล่มนี้เป็นความพยายามที่จะสรุปบทเรียนการดำเนินการทั้ง 3 โครงการดังกล่าว โดยปูพื้นตั้งแต่เรื่องความเป็นมาของระบบหลักประกันสุขภาพ ระบบบัตรทอง ร้านยา และร้านยากับระบบหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ จากนั้นเป็นผลการดำเนินงานของทั้ง 3 โครงการ และงานวิจัยที่เกี่ยวข้องทั้งหมด ปิดท้ายด้วยเสียงสะท้อนจากร้านยาที่เข้าร่วมโครงการ และบทสรุป ทั้งนี้ หนังสือเล่มนี้มุ่งหมายให้ผู้เกี่ยวข้อง ทั้งผู้กำหนดนโยบาย ผู้ให้บริการ ผู้รับบริการ ตลอดจนประชาชนทั่วไปได้มองเห็นภาพรวมเพื่อให้มีข้อมูลที่ช่วยให้สามารถเข้ามามีส่วนร่วมในการพัฒนาระบบและการดำเนินงานโดยหวังว่า จะทำให้เกิดธรรมาภิบาล (Good Governance) ของระบบหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ ส่งผลต่อประโยชน์สุขของประชาชนและประเทศชาติอย่างแท้จริง

2569-01-01T00:00:00Z วิโรจน์ ตั้งเจริญเสถียร Viroj Tangcharoensathien อังคณา เลขะกุล Angkana Lekagul นิศาชล เศรษฐไกรกุล Nisachol Cetthakrikul วราภรณ์ ปวงกันทา Waraporn Poungkantha พรไพลิน บุณณะ Pornpailin Boonna http://hdl.handle.net/11228/6399 2026-02-11T04:42:21Z 2569-02-01T00:00:00Z

การพัฒนาศักยภาพนักวิจัยรุ่นใหม่ด้านการวิจัยระบบและนโยบายสุขภาพ วิโรจน์ ตั้งเจริญเสถียร; Viroj Tangcharoensathien; อังคณา เลขะกุล; Angkana Lekagul; นิศาชล เศรษฐไกรกุล; Nisachol Cetthakrikul; วราภรณ์ ปวงกันทา; Waraporn Poungkantha; พรไพลิน บุณณะ; Pornpailin Boonna ระบบสุขภาพไทยมีความซับซ้อนทั้งในด้านการบริหารจัดการและการตอบสนองต่อปัจจัยทางสุขภาพที่เปลี่ยนแปลงไป การขับเคลื่อนระบบให้บรรลุเป้าหมายจึงจำเป็นต้องใช้ข้อมูลและหลักฐานเชิงประจักษ์จากการวิจัยระบบและนโยบายสุขภาพ ดังนั้นจึงจำเป็นอย่างยิ่งที่จะต้องเร่งพัฒนาศักยภาพนักวิจัยรุ่นใหม่ ทั้งในเชิงปริมาณและคุณภาพ ให้สามารถผลิตผลงานวิจัยที่ตอบโจทย์นโยบายและนำไปใช้ประโยชน์ได้จริง โครงการพัฒนาศักยภาพนักวิจัยรุ่นใหม่ด้านการวิจัยระบบและนโยบายสุขภาพจึงถูกจัดทำขึ้น เพื่อจัดทำรูปแบบ กลไก และกระบวนการกำกับติดตามสำหรับการพัฒนาศักยภาพนักวิจัยรุ่นใหม่ด้านการวิจัยระบบและนโยบายสุขภาพอย่างเป็นระบบ พร้อมทั้งดำเนินการพัฒนาศักยภาพนักวิจัยผ่านการทดลองใช้รูปแบบและกลไกที่กำหนดขึ้น เพื่อนำไปสู่การจัดทำข้อเสนอแนะสำหรับการพัฒนานักวิจัยรุ่นใหม่อย่างต่อเนื่องและยั่งยืนในอนาคต กระบวนการดำเนินงานประกอบด้วย 4 ขั้นตอนสำคัญ เริ่มจากการคัดเลือกนักวิจัยรุ่นใหม่ที่มีประสบการณ์การทำงานและงานวิจัยที่สอดคล้องกับยุทธศาสตร์ของสถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข (สวรส.) ปี พ.ศ. 2568-2569 จำนวน 13 คน จาก 9 โครงการวิจัย และมีระบบพี่เลี้ยง (Mentoring mechanism) โดยการจับคู่นักวิจัยกับผู้เชี่ยวชาญเพื่อรับคำแนะนำอย่างใกล้ชิด นอกจากนี้นักวิจัยจะได้รับการเตรียมความพร้อมทางวิชาการผ่านการอบรมเชิงปฏิบัติการ (Preparation Workshop) รวม 9 โมดูล ที่ครอบคลุมทั้งทักษะวิจัยและการสื่อสารนโยบาย และขั้นตอนสุดท้ายคือการติดตามประเมินผลเพื่อสร้างฐานข้อมูลและชุมชนนักวิจัย จากการดำเนินงานในปี พ.ศ. 2568 พบว่านักวิจัยรุ่นใหม่มีความพึงพอใจในการดำเนินงานของโครงการ และสามารถนำความรู้ที่ได้จากการเข้าร่วมอบรมไปใช้ต่อได้ เช่น ทักษะการเขียนข้อเสนอเชิงนโยบาย (Policy Brief) นอกจากนี้ยังพบว่าระบบพี่เลี้ยงยังเป็นกลไกสำคัญที่ช่วยให้นักวิจัยสามารถจัดการกับอุปสรรคทั้งด้านระเบียบวิธีวิจัย และการบริหารจัดการโครงการวิจัยได้อย่างเป็นรูปธรรม ทั้งนี้การดำเนินงานในปีต่อไป ควรมีการปรับปรุงกลไกการคัดเลือกโดยพิจารณาจากศักยภาพและประเด็นวิจัยสำคัญ (Theme-based) และควรจัดตั้งเครือข่ายนักวิจัยรุ่นใหม่ที่ชัดเจนตามหลัก I-N-N-E (Individual, Node, Network, Environment) เพื่อความยั่งยืน นอกจากนี้ สวรส. ควรพิจารณาบรรจุโครงการนี้เป็นแผนงานประจำ เพื่อยกระดับมาตรฐานการพัฒนานักวิจัยระบบสุขภาพของประเทศในระยะยาว

2569-02-01T00:00:00Z