งานวิจัยแนะนำ http://hdl.handle.net/11228/5459 2026-06-26T20:34:59Z 2026-06-26T20:34:59Z วรณัน วิทยาพิภพสกุล Woranan Witthayapipopsakul ระพีพงศ์ สุพรรณไชยมาตย์ Rapeepong Suphanchaimat วริศา พานิชเกรียงไกร Warisa Panichkriangkrai ชาฮีดา วิริยาทร Shaheda Viriyathorn จิณณพัต สุวรรณเกตกะ Jinnapat Suvannakatka ฉัตรพศ หลายรุ่งเรือง Chatpot Lairungruang ณัชชา กองคำ Natcha Kongkam วริษฐา หวังศิรบรรจง Waritta Wangsirabanchong วิรากร บุญยะมาลิก Wirakorn Boonyamalik http://hdl.handle.net/11228/6431 2026-04-21T07:01:09Z 2569-04-01T00:00:00Z

การจัดทำข้อมูลเชิงวิชาการและงานวิจัยเพื่อสนับสนุนการประชุมวิชาการหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้า ปี 2568: การเงิน การคลังสุขภาพที่ยั่งยืน เพียงพอ เป็นธรรม และมีประสิทธิภาพ วรณัน วิทยาพิภพสกุล; Woranan Witthayapipopsakul; ระพีพงศ์ สุพรรณไชยมาตย์; Rapeepong Suphanchaimat; วริศา พานิชเกรียงไกร; Warisa Panichkriangkrai; ชาฮีดา วิริยาทร; Shaheda Viriyathorn; จิณณพัต สุวรรณเกตกะ; Jinnapat Suvannakatka; ฉัตรพศ หลายรุ่งเรือง; Chatpot Lairungruang; ณัชชา กองคำ; Natcha Kongkam; วริษฐา หวังศิรบรรจง; Waritta Wangsirabanchong; วิรากร บุญยะมาลิก; Wirakorn Boonyamalik โครงการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อผลิตและรวบรวมองค์ความรู้ด้านการเงินการคลังสุขภาพของประเทศไทยที่สอดคล้องกับกรอบการประชุมวิชาการระดับชาติด้านหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้า พ.ศ. 2568 และพัฒนาข้อเสนอเชิงนโยบายให้รองรับความเปลี่ยนแปลงในระยะยาว โครงการดำเนินการโดยทบทวนสถานการณ์การเงินการคลังสุขภาพตามกรอบตัวชี้วัด SAFE Financing และจัดทำงานวิจัย 4 ด้าน ผลการประเมินตามกรอบ SAFE ชี้ว่าไทยมีผลการดำเนินงานค่อนข้างดีด้านความยั่งยืน โดยรายจ่ายสุขภาพต่อ GDP อยู่ในระดับบริหารจัดการได้ (ยกเว้นช่วงโควิด-19) ขณะที่ด้านความเพียงพอรายจ่ายสุขภาพของรัฐยังต่ำกว่าเกณฑ์เป้าหมายในภาวะปกติ และรายจ่ายนอกภาครัฐยังอยู่ในระดับสูง (ร้อยละ 22.2–28.8) สะท้อนบทบาทการร่วมจ่ายของครัวเรือนแต่สัดส่วนการร่วมจ่าย ณ จุดบริการและอุบัติการณ์ครัวเรือนที่ประสบความยากลำบากทางการเงินจากค่ารักษาพยาบาลมีแนวโน้มลดลง ด้านความเป็นธรรมยังมีข้อจำกัดเชิงโครงสร้างจากเพดานเงินสมทบประกันสังคมและความแตกต่างรายจ่ายต่อหัวระหว่างสามกองทุนหลัก ส่วนด้านประสิทธิภาพยังมีพื้นที่ให้พัฒนาเพิ่มเติม เช่น การลดบริการที่มีคุณค่าต่ำ การควบคุมราคา และการลดการสูญเสียจากทุจริต/ความซ้ำซ้อน การประมาณการปี พ.ศ. 2566–2576 คาดว่าค่าใช้จ่ายรวมของสามกองทุนหลักจะเพิ่มเฉลี่ยร้อยละ 6 ต่อปี และเติบโตเร็วกว่าการเติบโตของ GDP สะท้อนความไม่สมดุลเชิงโครงสร้างในระยะกลาง–ยาว ขณะที่ innovative health financing มีบทบาทเป็นเครื่องมือเสริมมากกว่าแหล่งรายได้หลัก ด้านความเพียงพอพบการร่วมจ่ายทั้งผู้ป่วยนอกและผู้ป่วยใน และกรณีศึกษา IMC/LTC พบการเข้าถึงบริการต่ำและช่องว่างงบประมาณ โดยเฉพาะ LTC ที่ต้นทุนจริงสูงกว่าอัตราเบิกจ่าย ทั้งนี้ แม้ระบบยังไม่ครอบคลุมถึงระดับ “ไม่ต้องร่วมจ่าย” ในทุกบริบท แต่ยังไม่พบสัญญาณผลกระทบต่อความยากลำบากทางการเงิน มิติความเป็นธรรมพบความเหลื่อมล้ำระหว่างพื้นที่และสิทธิ โดยดัชนี Kakwani ชี้ความก้าวหน้าด้านความเป็นธรรมทางการเงินลดลง และการจัดสรรทรัพยากรปฐมภูมิยังไม่สอดคล้องภาระงานจริง งานกรณีศึกษา LVC พบความแตกต่างการใช้ CT/MRI ในระยะท้ายชีวิตระหว่างสิทธิ ค่าใช้จ่ายพุ่งใน 3 เดือนสุดท้ายก่อนเสียชีวิต โดยการได้รับ palliative care สัมพันธ์กับค่าใช้จ่ายที่ลดลง ข้อเสนอเชิงนโยบายโดยสรุป ได้แก่ การเพิ่มพื้นที่ทางการคลังผ่านการขยายฐานภาษีและการจัดเก็บที่มีประสิทธิภาพ การใช้ภาษีสินค้าที่เป็นอันตรายเพื่อสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ การเสริมความเข้มแข็งของบริการปฐมภูมิและระบบดูแลต่อเนื่อง (IMC/LTC/palliative care) การกำหนดนโยบาย “ไม่ร่วมจ่าย” สำหรับบริการสุขภาพที่จำเป็นและก่อให้เกิดประโยชน์ต่อสังคม การจัดทำแผนที่นำทางเพื่อเพิ่มความกลมกลืนระหว่างสามสิทธิเพื่อความเป็นธรรมเชิงโครงสร้างในระยะยาว และการส่งเสริมการใช้บริการสุขภาพตามความจำเป็น ลดบริการสุขภาพที่มีคุณค่าต่ำ และลดความสูญเปล่าของการใช้ทรัพยากรในระบบสุขภาพ

2569-04-01T00:00:00Z ศิริรัตน์ อนุตระกูลชัย Sirirat Anutrakulchai อุบล ชาอ่อน Ubon Cha’on ธนชัย พนาพุฒิ Thanachai Panaput สุณี เลิศสินอุดม Sunee Lertsinudom อัมพรพรรณ ธีรานุตร Ampornpan Theeranut นงลักษณ์ เมธากาญจนศักดิ์ Nonglak Methakanjanasak ณิชานันทน์ ปัญญาเอก Nichanun Panyaek เพียงทิฆัมพร นิลเพชร์ Peangtikumporn Nilpetch วรุณยุพา พรพลทอง Warunyupha Pornpoltthong อดุลย์ บำรุง Adulaya Bamrung ประวีร์ คำศรีสุข Prawee Khamsrisuk ปวิช พากฏิพัทธ์ Pawich Paktipat ณัฐพล หมื่นสีพรม Nataphon Meansriprom วิโรจน์ เลิศพงศ์พิพัฒน์ Viroj Lerdpongpipat จูณี คงทรัพย์ Junee Kongsap กรรณิการ์ ตฤณวุฒิพงษ์ Kannika Trinnawoottipong สิริลักขณา พระวงศ์ Sirilakkhana Phrawong ยุภาพร ดีแป้น Yupaporn Deepaen ชนิดา ปโชติการ Chanida Pachotikarn http://hdl.handle.net/11228/6429 2026-04-10T07:39:06Z 2569-04-01T00:00:00Z

การนำผลงานวิจัยไปใช้ประโยชน์: รูปแบบการป้องกันและดูแลผู้ป่วยโรคไตเรื้อรัง เบาหวาน ความดันโลหิตสูง โดยอาสาสมัครสาธารณสุขร่วมกับบุคลากรทางสาธารณสุขในบริบทหน่วยบริการปฐมภูมิ จังหวัดขอนแก่น ศิริรัตน์ อนุตระกูลชัย; Sirirat Anutrakulchai; อุบล ชาอ่อน; Ubon Cha’on; ธนชัย พนาพุฒิ; Thanachai Panaput; สุณี เลิศสินอุดม; Sunee Lertsinudom; อัมพรพรรณ ธีรานุตร; Ampornpan Theeranut; นงลักษณ์ เมธากาญจนศักดิ์; Nonglak Methakanjanasak; ณิชานันทน์ ปัญญาเอก; Nichanun Panyaek; เพียงทิฆัมพร นิลเพชร์; Peangtikumporn Nilpetch; วรุณยุพา พรพลทอง; Warunyupha Pornpoltthong; อดุลย์ บำรุง; Adulaya Bamrung; ประวีร์ คำศรีสุข; Prawee Khamsrisuk; ปวิช พากฏิพัทธ์; Pawich Paktipat; ณัฐพล หมื่นสีพรม; Nataphon Meansriprom; วิโรจน์ เลิศพงศ์พิพัฒน์; Viroj Lerdpongpipat; จูณี คงทรัพย์; Junee Kongsap; กรรณิการ์ ตฤณวุฒิพงษ์; Kannika Trinnawoottipong; สิริลักขณา พระวงศ์; Sirilakkhana Phrawong; ยุภาพร ดีแป้น; Yupaporn Deepaen; ชนิดา ปโชติการ; Chanida Pachotikarn โรคไตเรื้อรังเป็นปัญหาสาธารณสุขทั้งในระดับโลกและระดับประเทศ รายงานสถานการณ์โรคไตเรื้อรังในจังหวัดขอนแก่นพบว่า จำนวนผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังสะสม 5 ปีย้อนหลัง เพิ่มขึ้นทุกปี และพบผู้ป่วยรายใหม่จำนวน 3,500-4,000 รายต่อปี ซึ่งบ่งบอกถึงการมีผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังเพิ่มมากขึ้นตามสภาพสิ่งแวดล้อม สังคมสูงอายุ และสาเหตุหลักคือโรคเบาหวาน และโรคความดันโลหิตสูง ที่มีจำนวนเพิ่มมากขึ้น ดังนั้นคณะผู้วิจัยจึงได้จัดทำโครงการนี้ขึ้นโดยได้รับทุนสนับสนุนจากสถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข (สวรส.) เพื่อสร้างความร่วมมือเครือข่ายของสถาบันภาครัฐที่เกี่ยวข้องในการแก้ปัญหา ได้แก่ มหาวิทยาลัยขอนแก่น สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดขอนแก่น องค์การบริหารส่วนจังหวัดขอนแก่น และสำนักงานสาธารณสุขอำเภอ ซึ่งรับทราบความจำเป็นและเร่งด่วนในการแก้ไขปัญหาร่วมกัน โดยเป็นรูปแบบผสมผสานที่เครือข่ายได้เคยมีการดำเนินงานและศึกษาประสิทธิผลแล้วว่าสามารถลดความรุนแรงและการดำเนินโรคได้ มาขยายผลในพื้นที่ 24 อำเภอ ของจังหวัดขอนแก่น ขั้นตอนการทำงานคือ สร้างความร่วมมือเครือข่าย สร้างทีมสหสาขาวิชาชีพแม่แบบ ซึ่งประกอบด้วย แพทย์ผู้เชี่ยวชาญโรคเบาหวาน โรคความดันโลหิตสูง และโรคไตเรื้อรัง เภสัชกร พยาบาล โภชนากร นักกายภาพบำบัด เพื่อเป็นจุดศูนย์กลางถ่ายทอดองค์ความรู้ และการสร้างทีมสหสาขาวิชาชีพประจำโซนสุขภาพ จำนวน 5 โซน เพื่อถ่ายทอดองค์ความรู้แก่เจ้าหน้าที่โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล (รพ.สต.) ภายในโซนรับผิดชอบ เพื่อให้ครอบคลุม รพ.สต. 220 แห่งในเขตพื้นที่ 24 อำเภอ จังหวัดขอนแก่น หลังอบรมเจ้าหน้าที่แต่ละ รพ.สต. มีหน้าที่ถ่ายทอดองค์ความรู้แก่อาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.) จำนวน 30 คน และ อสม.แต่ละรายดูแลและเยี่ยมบ้านผู้ป่วยจำนวน 3-5 ราย เป็นเวลา 6 เดือน ทั้งนี้จัดให้มีเครื่องมือเสริมแก่ อสม.ในการเยี่ยมบ้าน ได้แก่ คู่มือ อสม. และแบบบันทึกการเยี่ยมบ้าน รวมทั้งเครื่องมือเสริมแก่ รพ.สต. ในการให้ความรู้แก่ผู้ป่วยเพื่อการปรับเปลี่ยนพฤติกรรม ได้แก่ แผ่นพลิก เครื่องวัดความดันโลหิต เครื่องชั่งน้ำหนัก สายวัดรอบเอว เครื่องวัดความเค็มในอาหาร และแถบตรวจน้ำตาลปลายนิ้ว เพื่อให้เกิดการพัฒนาศักยภาพของระบบบริการสุขภาพปฐมภูมิในการดูแลผู้ป่วยโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง ผลการประเมินเมื่อสิ้นสุดโครงการพบว่าเจ้าหน้าที่ รพ.สต. มีความมั่นใจเพิ่มขึ้น (ร้อยละ 84.4) ในการให้คำแนะนำและดูแลโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง และเห็นว่าเครื่องมือเสริม (แผ่นพลิก และคู่มือ อสม.) เพิ่มประสิทธิภาพในการดูแลรักษาผู้ป่วย ซึ่งสอดคล้องกับผลประเมินของ อสม. พบว่าส่วนใหญ่มีความพึงพอใจต่อการอบรมให้ความรู้ในการให้คำแนะนำและดูแลผู้ป่วยโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง (ร้อยละ 86.9) พึงพอใจต่อภาพรวมของการใช้สื่อการสอน (คู่มือ อสม.) (ร้อยละ 84.8) และแบบบันทึกการเยี่ยมบ้านในการดูแลผู้ป่วย (ร้อยละ 83.6) อีกทั้งมีความประสงค์จะใช้คู่มือและแบบบันทึกการเยี่ยมบ้านในการดูแลผู้ป่วยต่อไป ที่สำคัญคือ อสม. ร้อยละ 72.5 มีความมั่นใจเพิ่มขึ้นถึงเพิ่มขึ้นมาก ในการให้คำแนะนำและดูแลโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง ผลการประเมินความรู้เกี่ยวกับการดูแลโรคไม่ติดต่อเรื้อรังเปรียบเทียบก่อนและหลังการอบรมของแพทย์ ทีมสหสาขาวิชาชีพ เจ้าหน้าที่ รพ.สต. และ อสม.พบว่าคะแนนเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ ผลลัพธ์ทางคลินิกในภาพรวมของจังหวัดขอนแก่นพบว่าผลลัพธ์ที่ดีขึ้น ได้แก่ การตรวจติดตามยืนยันวินิจฉัยกลุ่มสงสัยป่วยโรคเบาหวานและกลุ่มสงสัยป่วยโรคความดันโลหิตสูง, ร้อยละของผู้ป่วยเบาหวานที่มีความดันโลหิตควบคุมได้ตามเกณฑ์, และร้อยละของผู้ป่วยความดันโลหิตสูงที่ควบคุมความดันโลหิตได้ดี ส่วนผลลัพธ์ทางสุขภาพของอาสาสมัครผู้ป่วยที่ได้รับการดูแลโดย อสม. ที่เข้าร่วมโครงการ จากการวิเคราะห์ข้อมูลเบื้องต้นของอาสาสมัครจำนวน 9,000-10,000 ราย พบว่าระดับความดันโลหิตสูง น้ำหนักตัวและรอบเอวลดลง และพฤติกรรมที่เป็นผลเสียต่อสุขภาพดีขึ้นหลังจบการวิจัยอย่างมีนัยสำคัญ นอกจากนี้ได้มีการติดตั้งระบบฐานข้อมูลสุขภาพ KCPHAI (KKU-CKD Privacy Health Artificial Intelligence) ที่ รพ.สต. 2 แห่ง และติดตั้งระบบสุขภาพระยะไกล Telehealth Thailand และทดสอบการใช้ กับ รพ.สต. อีก 6 แห่ง ซึ่งเมื่อมีการปรับปรุงและพัฒนาให้เป็นที่พอใจและสะดวกต่อการใช้งานของกลุ่มโรงพยาบาลนำร่องนี้แล้ว จะมีการประชาสัมพันธ์ให้โรงพยาบาลอื่น ๆ นำไปใช้ต่อไป คาดว่าจะเกิดประโยชน์สูงสุดในการดูแลสุขภาพประชาชน

2569-04-01T00:00:00Z ฑิณกร โนรี Thinakorn Noree ศรวณีย์ อวนศรี Sonvanee Uansri นิจนันท์ ปาณะพงศ์ Nitjanan Panapong http://hdl.handle.net/11228/6427 2026-04-02T07:09:23Z 2569-03-01T00:00:00Z

รายงานสถานะสุขภาพของคนไทย สถานการณ์ระบบบริการสุขภาพและกำลังคนด้านสุขภาพ เพื่อจัดทำยุทธศาสตร์กำลังคนด้านสุขภาพของประเทศ ฑิณกร โนรี; Thinakorn Noree; ศรวณีย์ อวนศรี; Sonvanee Uansri; นิจนันท์ ปาณะพงศ์; Nitjanan Panapong กำลังคนด้านสุขภาพถือเป็นทรัพยากรหลักที่กำหนดความสำเร็จหรือความล้มเหลวของระบบบริการสุขภาพของประเทศ แม้ในช่วงที่ผ่านมาประเทศไทยจะมีความก้าวหน้าในการผลิตบุคลากรสายหลัก เช่น แพทย์ ทันตแพทย์ เภสัชกร และพยาบาลวิชาชีพ เพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง แต่ยังคงพบปัญหาการกระจายตัวที่ไม่เท่าเทียมระหว่างพื้นที่เมืองและชนบทซึ่งสวนทางความต้องการใช้บริการของประชากรในพื้นที่ การขาดแคลนบุคลากรในบางสาขาวิชาชีพ รวมถึงการสูญเสียกำลังคนออกจากระบบภาครัฐ ประกอบกับความเปลี่ยนแปลงเชิงโครงสร้างที่สำคัญหลายประการ ได้แก่ การเข้าสู่สังคมสูงอายุ ภาระโรคไม่ติดต่อเรื้อรังที่เพิ่มขึ้น นโยบายการถ่ายโอนโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล (รพ.สต.) ไปยังองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (อปท.) นโยบายบัตรประชาชนใบเดียวรักษาได้ทุกที่ รวมถึงการพัฒนาของเทคโนโลยีดิจิทัลและ Telemedicine ล้วนส่งผลต่อรูปแบบความต้องการบริการสุขภาพและกำลังคนที่เปลี่ยนแปลงไปอย่างมีนัยสำคัญ ดังนั้น เพื่อเตรียมความพร้อมสำหรับการจัดทำแผนยุทธศาสตร์กำลังคนด้านสุขภาพของประเทศฉบับต่อไป จึงมีความจำเป็นเร่งด่วนที่จะต้องทบทวนสถานการณ์ในปัจจุบันอย่างรอบด้านและเป็นระบบ การศึกษาการวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) รวบรวมและรายงานสถานะสุขภาพของคนไทย 2) ทบทวนสถานการณ์ระบบบริการสุขภาพของประเทศ และ 3) ทบทวนสถานการณ์กำลังคนด้านสุขภาพในปัจจุบันและแนวโน้มในอนาคต โดยใช้กรอบแนวคิดที่เชื่อมโยงความสัมพันธ์ระหว่าง 3 องค์ประกอบ ได้แก่ ความต้องการด้านสุขภาพของประชาชน (Health demand) ระบบบริการสุขภาพ (Service delivery) และกำลังคนด้านสุขภาพ (Health workforce) และนำมาสังเคราะห์สถานการณ์ ประกอบด้วย 2 วิธีการหลัก คือ การทบทวนวรรณกรรมทั้งในและต่างประเทศอย่างเป็นระบบ ครอบคลุมประเด็นสถานะสุขภาพ พฤติกรรมการใช้บริการ ภาระโรค ปัจจัยกำหนดสุขภาพ โครงสร้างระบบบริการ จำนวนและการกระจายตัวของกำลังคน ตลอดจนปัจจัยนโยบายที่เกี่ยวข้อง และการสัมภาษณ์เชิงลึกผู้เชี่ยวชาญในสาขาที่เกี่ยวข้อง ผลการศึกษาด้านสถานะสุขภาพของคนไทย พบว่าประเทศไทยกำลังเผชิญกับการเปลี่ยนผ่านทางระบาดวิทยาอย่างชัดเจน โรคไม่ติดต่อเรื้อรัง ได้แก่ โรคหัวใจและหลอดเลือด โรคเบาหวาน โรคมะเร็ง และโรคระบบทางเดินหายใจ ครองสัดส่วนภาระโรคสูงสุดวัดด้วยดัชนี Disability-Adjusted Life Years (DALYs) นอกจากนี้ปัญหาสุขภาพจิตมีแนวโน้มเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่องในทุกกลุ่มวัย ขณะที่พฤติกรรมการใช้บริการสุขภาพของประชาชนยังเน้นการรักษามากกว่าการป้องกัน และปัจจัยทางสังคมกำหนดสุขภาพ เช่น ความเหลื่อมล้ำทางเศรษฐกิจ การศึกษา และที่ตั้งทางภูมิศาสตร์ ยังคงเป็นอุปสรรคสำคัญต่อการบรรลุความเป็นธรรมด้านสุขภาพ ด้านระบบบริการสุขภาพ พบว่าโครงสร้างปัจจุบันยังคงเน้นการดูแลในโรงพยาบาลเป็นหลัก ซึ่งไม่สอดคล้องกับทิศทางการเปลี่ยนผ่านสู่สังคมสูงวัยที่ต้องการบริการดูแลระยะยาว บริการชุมชน และการดูแลที่บ้านมากยิ่งขึ้น รูปแบบบริการใหม่ เช่น Telemedicine การจัดส่งยาถึงบ้าน และบริการดูแลผู้สูงอายุในชุมชนเริ่มมีบทบาทสำคัญ โดยเฉพาะในเขตเมือง ขณะที่ อปท. มีบทบาทในการจัดบริการสุขภาพเพิ่มขึ้น ความเชื่อมโยงข้อมูลสุขภาพระหว่างหน่วยบริการยังเป็นช่องว่างสำคัญที่ต้องพัฒนาด้านกำลังคนด้านสุขภาพ พบว่าปัญหาการขาดแคลนในวิชาชีพหลักดีขึ้นเมื่อเทียบกับอดีต แต่การกระจายตัวยังกระจุกอยู่ในกรุงเทพมหานครและจังหวัดขนาดใหญ่ ในขณะที่จังหวัดขนาดเล็กและจังหวัดชายแดนยังขาดแคลนอย่างมีนัยสำคัญ บุคลากรในสาขาที่มีการผลิตน้อย เช่น นักรังสีการแพทย์ นักจิตวิทยา และนักกิจกรรมบำบัด ยังคงขาดแคลนในระดับพื้นที่ นอกจากนี้ยังพบปัญหาการสูญเสียกำลังคนจากภาครัฐสู่ภาคเอกชนอย่างต่อเนื่อง จากความแตกต่างด้านค่าตอบแทน ภาระงาน และความก้าวหน้าในสายอาชีพ รวมถึงระบบการผลิตกำลังคนที่ยังไม่สอดคล้องกับทิศทางการพัฒนาระบบสุขภาพในระยะยาว ผลการศึกษาข้างต้นนำมาสู่ข้อเสนอแนะเชิงนโยบาย ดังนี้ กระทรวงสาธารณสุขควรร่วมกับคณะกรรมการกำลังคนด้านสุขภาพแห่งชาติจัดทำยุทธศาสตร์กำลังคนที่ครอบคลุมทุกภาคส่วน ทั้งภาครัฐ เอกชน อปท. และภาคประชาสังคม พร้อมออกแบบระบบบริการที่เสริมสร้างความเข้มแข็งของบริการปฐมภูมิ และพัฒนาระบบค่าตอบแทนตามผลงานที่จูงใจคนรุ่นใหม่ กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม และสถาบันพระบรมราชชนกควรเพิ่มการผลิตกำลังคนด้วยกระบวนการ Local recruitment – Local training – Hometown placement และบรรจุทักษะดิจิทัล การคิดเชิงระบบ และนวัตกรรมในหลักสูตรทุกวิชาชีพ ทั้งนี้การพัฒนาระบบข้อมูลสารสนเทศกำลังคนด้านสุขภาพที่เป็นเอกภาพและมีประสิทธิภาพถือเป็นฐานรากสำคัญในการติดตามและประเมินผลการดำเนินงานตามยุทธศาสตร์ที่กำหนดขึ้น

2569-03-01T00:00:00Z ธีรชัย บุญยะลีพรรณ Teerachai Boonyaleepan สุธรรม นันทมงคลชัย Sutham Nanthamongkolchai กิติมา พัวพัฒนกุล Kitima Puapattanakul เปรมฤทัย เกตุเรน Premruthai Ketrain ไพลิน วิญญกูล Pailin Winyagoon เขมิกา ฉัตรก้องภพ Khemika Chatkongpob อลิสา ใหมพรหม Alyssa Maiphom เบญจพร กุศลปฏิการ Benjaporn Kusonpatikarn วัชราภรณ์ เถาว์แล Watcharaphon Taolai ธริชยา ยี่ภิญโญ Tarichaya Yeepinyo http://hdl.handle.net/11228/6413 2026-03-09T03:06:27Z 2569-03-01T00:00:00Z

สถานการณ์และรูปแบบการส่งเสริมพัฒนาการเด็กปฐมวัยภายใต้การถ่ายโอนภารกิจสู่องค์การบริหารส่วนจังหวัด ธีรชัย บุญยะลีพรรณ; Teerachai Boonyaleepan; สุธรรม นันทมงคลชัย; Sutham Nanthamongkolchai; กิติมา พัวพัฒนกุล; Kitima Puapattanakul; เปรมฤทัย เกตุเรน; Premruthai Ketrain; ไพลิน วิญญกูล; Pailin Winyagoon; เขมิกา ฉัตรก้องภพ; Khemika Chatkongpob; อลิสา ใหมพรหม; Alyssa Maiphom; เบญจพร กุศลปฏิการ; Benjaporn Kusonpatikarn; วัชราภรณ์ เถาว์แล; Watcharaphon Taolai; ธริชยา ยี่ภิญโญ; Tarichaya Yeepinyo การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาสถานการณ์พัฒนาการเด็กปฐมวัย ได้แก่ พฤติกรรมการเลี้ยงดูและการใช้คู่มือเฝ้าระวังและส่งเสริมพัฒนาการเด็กปฐมวัย (Developmental Surveillance and Promotion Manual ; DSPM) ของผู้เลี้ยงดูหลัก และศึกษาปัจจัยคัดสรร ที่มีอิทธิพลต่อพัฒนาการเด็กปฐมวัย 2) ศึกษารูปแบบการส่งเสริมพัฒนาการเด็กปฐมวัยของโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล (รพ.สต.) ภายใต้การถ่ายโอนเข้าสู่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (อปท.) โดยใช้วิธีการวิจัยแบบผสม (Mixed methods) ระหว่างการวิจัยเชิงปริมาณและการวิจัยเชิงคุณภาพ กลุ่มตัวอย่างการวิจัยเชิงปริมาณ ได้แก่ ผู้เลี้ยงดูหลักเป็นพ่อหรือแม่หรือบุคคลในครอบครัวที่มีอายุ 20 ปีขึ้นไปและเด็กปฐมวัย ที่มีอายุตั้งแต่ 9 เดือนถึงอายุ 5 ปี 11 เดือน 29 วัน จำนวน 3,961 คน จาก 12 เขตสุขภาพ และเขตกรุงเทพมหานครของประเทศไทย เก็บข้อมูลด้วยการสัมภาษณ์ตามแบบสอบถาม ประกอบด้วย ข้อมูลครอบครัว ข้อมูลเด็ก พฤติกรรมการส่งเสริมพัฒนาการตามคู่มือ DSPM และความพึงพอใจต่อคู่มือ DSPM ที่ผู้วิจัยสร้างและพัฒนาขึ้น วิเคราะห์ข้อมูลโดยการแจกแจงความถี่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย และส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน ทดสอบปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับพัฒนาการเด็กปฐมวัยเบื้องต้น โดยใช้การทดสอบไคสแควร์ (Chi- square) ทดสอบปัจจัยที่มีอิทธิพลกับพัฒนาการเด็กปฐมวัย โดยใช้การวิเคราะห์ถดถอยลอจิสติก (Multiple Logistic Regression) การวิจัยเชิงคุณภาพ โดยการสัมภาษณ์เชิงลึก (In-depth Interview) กลุ่มตัวอย่างประกอบด้วย 1) ผู้บริหารองค์การบริหารส่วนจังหวัด (อบจ.) หรือปลัด หรือผู้อำนวยการกองสาธารณสุข/นายแพทย์สาธารณสุขจังหวัดหรือหัวหน้าฝ่ายส่งเสริมสุขภาพ (กรณีที่ยังไม่มีการถ่ายโอนของ รพ.สต. ไปยังองค์การปกครองส่วนจังหวัด) 2) สาธารณสุขอำเภอหรือผู้รับผิดชอบงานส่งเสริมสุขภาพ 3) ผู้อำนวยการ รพ.สต. หรือเจ้าหน้าที่ที่รับผิดชอบงานพัฒนาการเด็กปฐมวัย 4) อาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.) 5) ครูผู้ดูแลเด็กในสถานพัฒนาเด็กปฐมวัย 6) ครอบครัวเด็กปฐมวัย หรือผู้เลี้ยงดูเด็กปฐมวัย จำนวน 53 คน วิเคราะห์ข้อมูลโดยการวิเคราะห์เนื้อหา ผลการวิจัย พบว่า ปัจจัยด้านระดับการศึกษาของพ่อแม่ ความเพียงพอของรายได้ครอบครัว สถานภาพความสัมพันธ์ของพ่อแม่ การได้รับนมแม่ในช่วงแรกเกิดถึง 6 เดือน การเข้าสถานพัฒนาเด็กปฐมวัย การเข้าถึงและพฤติกรรมการใช้คู่มือ DSPM ของผู้เลี้ยงดูหลัก มีความสัมพันธ์กับพัฒนาการของเด็กปฐมวัย โดยครอบครัวที่มีรายได้ไม่เพียงพอ ไม่ได้รับนมแม่ในช่วง 6 เดือนแรก การไม่ได้รับคู่มือ DSPM และไม่ได้นำคู่มือ DSPM มาใช้หรือใช้นานๆ ครั้ง เป็นปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อพัฒนาการสงสัยล่าช้าของเด็กปฐมวัย ขณะที่การส่งเสริมพัฒนาการเด็กปฐมวัยของ รพ.สต. ภายใต้การถ่ายโอนเข้าสู่ อปท. ยังขาดการกำหนดทิศทางและยุทธศาสตร์ที่ชัดเจน ปัญหาหลัก ได้แก่ บุคลากรไม่เพียงพอ งบประมาณไม่ชัดเจน ระบบข้อมูลที่ไม่เชื่อมโยง และการให้ความสำคัญในกลุ่มเด็กปฐมวัยน้อยกว่ากลุ่มวัยอื่นๆ ข้อเสนอแนะ คือ การให้ความสำคัญกับการลงทุนพัฒนากลุ่มเด็กปฐมวัย มุ่งเน้นการทำงานเชิงบูรณาการในระดับนโยบายและในระดับพื้นที่ การพัฒนาระบบฐานข้อมูลเด็กปฐมวัยและบุคลากรที่เกี่ยวข้อง

2569-03-01T00:00:00Z