การพัฒนาศักยภาพนักวิจัยรุ่นใหม่ด้านการวิจัยระบบและนโยบายสุขภาพ

Abstract

ระบบสุขภาพไทยมีความซับซ้อนทั้งในด้านการบริหารจัดการและการตอบสนองต่อปัจจัยทางสุขภาพที่เปลี่ยนแปลงไป การขับเคลื่อนระบบให้บรรลุเป้าหมายจึงจำเป็นต้องใช้ข้อมูลและหลักฐานเชิงประจักษ์จากการวิจัยระบบและนโยบายสุขภาพ ดังนั้นจึงจำเป็นอย่างยิ่งที่จะต้องเร่งพัฒนาศักยภาพนักวิจัยรุ่นใหม่ ทั้งในเชิงปริมาณและคุณภาพ ให้สามารถผลิตผลงานวิจัยที่ตอบโจทย์นโยบายและนำไปใช้ประโยชน์ได้จริง โครงการพัฒนาศักยภาพนักวิจัยรุ่นใหม่ด้านการวิจัยระบบและนโยบายสุขภาพจึงถูกจัดทำขึ้น เพื่อจัดทำรูปแบบ กลไก และกระบวนการกำกับติดตามสำหรับการพัฒนาศักยภาพนักวิจัยรุ่นใหม่ด้านการวิจัยระบบและนโยบายสุขภาพอย่างเป็นระบบ พร้อมทั้งดำเนินการพัฒนาศักยภาพนักวิจัยผ่านการทดลองใช้รูปแบบและกลไกที่กำหนดขึ้น เพื่อนำไปสู่การจัดทำข้อเสนอแนะสำหรับการพัฒนานักวิจัยรุ่นใหม่อย่างต่อเนื่องและยั่งยืนในอนาคต กระบวนการดำเนินงานประกอบด้วย 4 ขั้นตอนสำคัญ เริ่มจากการคัดเลือกนักวิจัยรุ่นใหม่ที่มีประสบการณ์การทำงานและงานวิจัยที่สอดคล้องกับยุทธศาสตร์ของสถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข (สวรส.) ปี พ.ศ. 2568-2569 จำนวน 13 คน จาก 9 โครงการวิจัย และมีระบบพี่เลี้ยง (Mentoring mechanism) โดยการจับคู่นักวิจัยกับผู้เชี่ยวชาญเพื่อรับคำแนะนำอย่างใกล้ชิด นอกจากนี้นักวิจัยจะได้รับการเตรียมความพร้อมทางวิชาการผ่านการอบรมเชิงปฏิบัติการ (Preparation Workshop) รวม 9 โมดูล ที่ครอบคลุมทั้งทักษะวิจัยและการสื่อสารนโยบาย และขั้นตอนสุดท้ายคือการติดตามประเมินผลเพื่อสร้างฐานข้อมูลและชุมชนนักวิจัย จากการดำเนินงานในปี พ.ศ. 2568 พบว่านักวิจัยรุ่นใหม่มีความพึงพอใจในการดำเนินงานของโครงการ และสามารถนำความรู้ที่ได้จากการเข้าร่วมอบรมไปใช้ต่อได้ เช่น ทักษะการเขียนข้อเสนอเชิงนโยบาย (Policy Brief) นอกจากนี้ยังพบว่าระบบพี่เลี้ยงยังเป็นกลไกสำคัญที่ช่วยให้นักวิจัยสามารถจัดการกับอุปสรรคทั้งด้านระเบียบวิธีวิจัย และการบริหารจัดการโครงการวิจัยได้อย่างเป็นรูปธรรม ทั้งนี้การดำเนินงานในปีต่อไป ควรมีการปรับปรุงกลไกการคัดเลือกโดยพิจารณาจากศักยภาพและประเด็นวิจัยสำคัญ (Theme-based) และควรจัดตั้งเครือข่ายนักวิจัยรุ่นใหม่ที่ชัดเจนตามหลัก I-N-N-E (Individual, Node, Network, Environment) เพื่อความยั่งยืน นอกจากนี้ สวรส. ควรพิจารณาบรรจุโครงการนี้เป็นแผนงานประจำ เพื่อยกระดับมาตรฐานการพัฒนานักวิจัยระบบสุขภาพของประเทศในระยะยาว