การสังเคราะห์ระบบบริการสุขภาพจิตแบบบูรณาการเพื่อป้องกันปัญหาภาวะซึมเศร้าในกลุ่มวัยรุ่น

Abstract

การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อสังเคราะห์ระบบบริการสุขภาพจิตแบบบูรณาการในการป้องกันภาวะซึมเศร้า ในนักศึกษาระดับอุดมศึกษาใน 4 จังหวัด ได้แก่ ขอนแก่น นครพนม นครราชสีมา อุบลราชธานี โดยใช้กรอบ 6 Building Block เป็นการวิจัยแบบผสมผสาน เก็บข้อมูลเดือนมกราคม-ตุลาคม พ.ศ. 2568 จากผู้ให้ข้อมูลหลักระดับบริหารและผู้ปฏิบัติงานระดับเขต จังหวัด สถาบันการศึกษา รวม 62 คน และนักศึกษาใน 7 สถาบันรวม 1,680 คน เครื่องมือที่ใช้คือ แบบสอบถามระบบบริการฯ แบบสัมภาษณ์เจาะลึก การสนทนากลุ่ม แลกเปลี่ยนเรียนรู้ และแบบประเมินภาวะซึมเศร้า PHQ-9 (Patient Health Questionnaire-9) วิเคราะห์ข้อมูลเชิงปริมาณด้วยสถิติร้อยละ ค่าเฉลี่ย วิเคราะห์ความแปรปรวนทางเดียว ทดสอบไคสแควร์ ทดสอบความสัมพันธ์สถิติเพียร์สัน วิเคราะห์การถดถอยของปัจจัยที่พยากรณ์ภาวะซึมเศร้า โดยใช้สถิติไบนารีโลจิสติก และวิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพด้วยการวิเคราะห์เนื้อหา ผลการวิจัยพบสถานการณ์ภาวะซึมเศร้าในกลุ่มวัยรุ่น 4 เขตสุขภาพ เพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง มีสาเหตุหลักจาก ครอบครัว วิชาการ สังคม และการปรับตัวในยุคสังคมออนไลน์ โดยพบกลุ่มตัวอย่างมีภาวะซึมเศร้าระดับเล็กน้อย/เรื้อรัง ร้อยละ 19.25 และรุนแรง ร้อยละ 2.88 ผลการประเมิน 6 Building Block พบจุดเด่น ด้านผู้นําและธรรมาภิบาลที่ให้ความสำคัญ มีนโยบายชัดเจน และร่วมคิดร่วมทำ จุดที่ควรปรับปรุงพบ ด้านกําลังคน คือ นักจิตวิทยา พยาบาลจิตเวช โดยเฉพาะในสถาบันการศึกษาไม่เพียงพอ และด้านข้อมูลสารสนเทศที่ยังไม่เชื่อมต่อภาคีเครือข่ายและมีความซ้ำซ้อน ผลวิจัยเสนอ 4 ข้อเสนอเชิงนโยบายระดับชาติ:1) จัดทำยุทธศาสตร์ความร่วมมือ (MOU) ข้ามกระทรวง ระหว่าง กระทรวงสาธารณสุข กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม และกระทรวงศึกษาธิการ 2) กำหนด กรอบอัตรากําลังบุคลากรเฉพาะทาง ควรมีนักจิตวิทยาและพยาบาลจิตเวชประจำในสถาบันอุดมศึกษา 3) พัฒนาระบบสารสนเทศสุขภาพจิตแบบรวมศูนย์ ลดภาระงานซ้ำซ้อน 4) จัดทําแพ็กเกจจูงใจบุคลากร ส่วนนโยบายระดับพื้นที่ 1) สถาบันการศึกษาควรจัดตั้งศูนย์ดูแลสุขภาพใจวัยรุ่น มีกลไกต่อเนื่องและเชื่อมโยงอย่างชัดเจน 2) พัฒนาสภาพแวดล้อมสุขภาวะในมหาวิทยาลัย 3) คัดกรองสภาวะจิตแรกรับเข้า และประเมินติดตามทุก 3 เดือน จัดทำแผนเผชิญเหตุด้านสุขภาพจิต และซ้อมแผนร่วมกันทุกปี ชี้ให้เห็นถึงความจําเป็นเร่งด่วนในการพัฒนาระบบบริการสุขภาพจิต แบบบูรณาการในสถาบันอุดมศึกษาอย่างแท้จริง