บทคัดย่อ
ระบบหลักประกันสุขภาพแห่งชาติของประเทศไทยมีความละม้ายคล้ายคลึงกับระบบของอังกฤษใน 3 ประการ ประการแรก คือ ใช้เงินจากเงินภาษีทั้งหมด ประการที่สอง กำหนดอัตราร่วมจ่ายคล้ายคลึงกัน โดยอังกฤษเริ่มต้นให้บริการฟรีทั้งหมด จน 4 ปีต่อมา วินสตัน เชอร์ชิล ได้รับเลือกตั้งกลับมาเป็นรัฐบาล จึงเริ่มให้ประชาชนจ่ายค่าธรรมเนียม 5 เพนนี (0.05 ปอนด์) เมื่อไปรับยาในปี พ.ศ. 2495 และต่อมามีการเปลี่ยนแปลงนโยบาย หลักเกณฑ์และอัตราการเรียกเก็บอีกหลายครั้งด้วยเหตุผลต่างๆ หลากหลาย ขณะที่ของไทยเก็บค่าธรรมเนียมครั้งละ 30 บาทเมื่อไปรับบริการ ประการที่สาม อังกฤษเริ่มระบบโดยซื้อโรงพยาบาลเป็นของรัฐทั้งหมด ให้ประชาชนไปเริ่มรับบริการกับแพทย์เวชปฏิบัติ (General Practitioner: GP) ซึ่งยังเป็นของเอกชน ขณะที่ของไทยให้ประชาชนขึ้นทะเบียนกับหน่วยบริการปฐมภูมิซึ่งส่วนใหญ่เป็นของรัฐ มีโรงพยาบาลเอกชนเข้าร่วมเป็นส่วนน้อย ความแตกต่างสำคัญระหว่างระบบของอังกฤษกับไทยมีหลายประการ โดยเฉพาะเรื่องของ ร้านยา ระบบของร้านยาในอังกฤษแยกจากบริการของแพทย์เวชปฏิบัติ โดยแพทย์มีหน้าที่สั่งจ่ายยาลงในใบสั่ง (Prescription) ให้คนไข้ไปรับยาจากร้านยา ซึ่งมีเภสัชกรเป็นผู้จัดยาให้คนไข้ ขณะที่สถานบริการปฐมภูมิของไทย ทั้งที่เป็นส่วนหนึ่งของโรงพยาบาลศูนย์ โรงพยาบาลทั่วไป โรงพยาบาลชุมชน และสถานีอนามัย ซึ่งปัจจุบันยกฐานะเป็นโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล จะมีห้องยา หรือแผนกเภสัชกรรมอยู่ในสถานพยาบาลของตนเอง มีความพยายามจะให้ร้านยาเข้ามาอยู่ร่วมในระบบหลักประกันสุขภาพแห่งชาติอย่างต่อเนื่อง และค่อนข้างยาวนาน ทั้งจากฟากของสำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ (สปสช.) และ สภาเภสัชกรรม ทั้งโดยการทำโครงการนำร่องและการผลักดันทางนโยบาย จนสำเร็จเมื่อปลายปีงบประมาณ พ.ศ. 2562 และเริ่มต้นเมื่อต้นปีงบประมาณ พ.ศ. 2563 คือวันที่ 1 ตุลาคม พ.ศ. 2562 ต่อมาเมื่อมีการระบาดใหญ่ของโควิด-19 ก็ยังมีโครงการให้ร้านยาเข้ามาให้บริการในระบบหลักประกันสุขภาพแห่งชาติโดยเริ่มจากให้การรักษาอาการได้ 16 อาการเจ็บป่วยเล็กน้อย (Minor Illnesses) และเพิ่มเป็น 32 อาการในเวลาต่อมา รวมทั้งให้ร้านยาเข้ามาให้บริการสร้างเสริมสุขภาพและป้องกันโรค ที่มีอัตราการเข้าถึงบริการค่อนข้างต่ำมากด้วย หนังสือเล่มนี้เป็นความพยายามที่จะสรุปบทเรียนการดำเนินการทั้ง 3 โครงการดังกล่าว โดยปูพื้นตั้งแต่เรื่องความเป็นมาของระบบหลักประกันสุขภาพ ระบบบัตรทอง ร้านยา และร้านยากับระบบหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ จากนั้นเป็นผลการดำเนินงานของทั้ง 3 โครงการ และงานวิจัยที่เกี่ยวข้องทั้งหมด ปิดท้ายด้วยเสียงสะท้อนจากร้านยาที่เข้าร่วมโครงการ และบทสรุป ทั้งนี้ หนังสือเล่มนี้มุ่งหมายให้ผู้เกี่ยวข้อง ทั้งผู้กำหนดนโยบาย ผู้ให้บริการ ผู้รับบริการ ตลอดจนประชาชนทั่วไปได้มองเห็นภาพรวมเพื่อให้มีข้อมูลที่ช่วยให้สามารถเข้ามามีส่วนร่วมในการพัฒนาระบบและการดำเนินงานโดยหวังว่า จะทำให้เกิดธรรมาภิบาล (Good Governance) ของระบบหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ ส่งผลต่อประโยชน์สุขของประชาชนและประเทศชาติอย่างแท้จริง
บทคัดย่อ
Thailand’s National Health Security System resembles
the system of the United Kingdom (UK) in three respects.
First, it is entirely financed by tax revenue.
Second, it sets co-payment rates in a similar manner. In
the UK, services initially were provided completely free of
charge. Four years later, in 1952, when Winston Churchill was
re-elected as prime minister, a prescription charge of five pence
(£0.05) was introduced for obtaining medicines. Subsequently,
policies, criteria, and the fee schedule were revised on multiple
occasions for various reasons. In Thailand, by contrast, a co-pay
of 30 baht is charged per visit when receiving services.
Third, the UK began its system by nationalizing hospitals,
with the public accessing care initially through general practitioners (GP), who remained privately owned. In Thailand,
the public is required to register with primary care units, most
of which are publicly operated, with only a small number of
private hospitals participating.
Despite these similarities, there are several important
differences between the UK and Thai universal coverage
schemes, particularly with regard to drugstores. In the UK, the
drugstore (pharmacy) system is separate from GP services:
Physicians prescribe medicines on a prescription, and patients
obtain their medicines from drugstores, where pharmacists
dispense them. In contrast, Thailand’s primary care facilities—
whether they are part of regional hospitals, general hospitals,
community hospitals, or health stations (now upgraded to
Subdistrict Health Promoting Hospitals)—have their own
dispensaries or pharmacy departments within the healthcare
facilities themselves.
There have been continuous and long-standing efforts
to integrate drugstores into Thailand’s National Health
Security System, led by both the National Health Security
Office (NHSO) and the Pharmacy Council, through pilot projects
as well as policy advocacy. These efforts came to fruition
toward the end of fiscal year (FY) 2019, and were formally
launched at the beginning of FY 2020, on 1 October 2019.
Subsequently, during the Covid-19 epidemic, additional
initiatives were introduced to enable drugstores to provide
services under the National Health Security System, initially
allowing treatment for 16 minor (common) illnesses, later
expanding to 32 conditions. Drugstores were also engaged to
deliver health promotion and disease prevention services,
areas in which service utilization had been relatively low.
This volume is a product of the effort to distill lessons
learned from the implementation of these three programs.
The discussion begins by laying the groundwork with the background of the universal health coverage system, the Gold
Card Scheme, drugstores in Thailand, and the relationship
between drugstores and the National Health Security
System. This is followed by a summary of the implementation
outcomes of all three programs and a review of related
researches. The volume concludes with reflections from
representatives of drugstores participating in the programs,
and a final summary.
This resource is intended to provide stakeholders—
including policymakers, service providers, service users, and
the general public—with a comprehensive overview, so as to
offer information that enables meaningful participation in
system development and implementation. It is hoped that
this will contribute to good governance of the National
Health Security System, thereby genuinely enhancing the
well-being of the Thai population and the nation at large.
