บทคัดย่อ
โครงการการวิเคราะห์ทางเศรษฐศาสตร์และการประเมินผลตอบแทนทางสังคมของเศรษฐกิจสุขภาพในประเทศไทย มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์ทางเศรษฐศาสตร์และการประเมินผลตอบแทนทางสังคม (SROI) ของระบบเศรษฐกิจสุขภาพในประเทศไทย วิเคราะห์ความคุ้มค่าในการลงทุน และพัฒนาแผนธุรกิจและการตลาดเพื่อเพิ่มมูลค่าเศรษฐกิจสุขภาพ ตลอดจนสังเคราะห์ข้อเสนอเชิงนโยบายด้านเศรษฐกิจสุขภาพในการพัฒนาเศรษฐกิจสุขภาพของประเทศไทยเพื่อเพิ่มศักยภาพในการแข่งขันในระดับสากลและเพิ่มมูลค่าทางเศรษฐกิจของประเทศไทยจากการมีส่วนร่วมของผู้มีส่วนได้เสียทุกภาคส่วน โดยทำการศึกษาใน 4 ประเด็น ใน 6 พื้นที่ ในการวิจัยในครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม (Participatory Action Research) และมีการเก็บรวบรวมข้อมูลแบบผสมผสาน (Mixed Methods) กระบวนการในการศึกษาประกอบไปด้วยการวิจัยเชิงปริมาณ (Quantitative Method) การวิจัยเชิงคุณภาพ (Qualitative Method) โดยดำเนินการเก็บรวบรวมข้อมูลผ่านการศึกษาเอกสาร (Documentary Research) ข้อมูลทุติยภูมิ (secondary data) การจัดสนทนากลุ่มกับผู้มีส่วนได้เสีย (Focus Group) การสัมภาษณ์เชิงลึก (In-depth Interviews) และแบบสอบถาม (Questionnaire) ตลอดจนการแปลงคุณค่าทางสังคม (social value) หรือผลลัพธ์ความเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นจากการดำเนินโครงการมาเป็นมูลค่าทางการเงิน (financial proxy) ผ่านการวิเคราะห์มูลค่าปัจจุบันสุทธิ (Net Present Value) ต้นทุนและผลตอบแทนของโครงการ (Cost-Benefit Analysis) และการคำนวณผลตอบแทนทางสังคมจากการลงทุน (SROI) ด้วยอัตราคิดลดตามพันธบัตรรัฐบาล (Discount Rate) ร้อยละ 3 ผลการวิเคราะห์ทางเศรษฐศาสตร์และการประเมินผลตอบแทนทางสังคม (SROI) ของเศรษฐกิจสุขภาพใน 4 ประเด็น จากการศึกษาใน 6 พื้นที่ พบว่า ประเด็นที่ 1 การรับประทานอาหารเพื่อสุขภาพ โภชนาการ การลดน้ำหนัก (Healthy Eating, Nutrition, & Weight Loss) ผลการประเมินโครงการศูนย์ The next food center ภายใต้อุทยานวิทยาศาสตร์ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ 1 ในช่วงปี พ.ศ. 2566 – 2567 พื้นที่ศึกษาจังหวัดขอนแก่น มีผลตอบแทนทางสังคม (SROI) อยู่ที่ 0.52 เท่า กล่าวคือ งบประมาณ 1 บาทที่ลงทุนในการดำเนินโครงการศูนย์ The next food center จะสร้างประโยชน์ทางสังคมด้วยมูลค่า 0.52 บาท และผลการประเมินโครงการอาหารเป็นยา ของสำนักงานสาธารณสุขจังหวัดกระบี่ ในช่วงปี พ.ศ. 2566 – 2567 มีผลตอบแทนทางสังคม (SROI) อยู่ที่ 0.32 เท่า กล่าวคือ งบประมาณ 1 บาทที่ลงทุนในการดำเนินโครงการอาหารเป็นยา ของสำนักงานสาธารณสุขจังหวัดกระบี่ จะสร้างประโยชน์ทางสังคมด้วยมูลค่า 0.32 บาท ประเด็นที่ 2 การให้บริการดูแลความสวยและความงาม (Personal Care & Beauty) ผลการประเมินโครงการขับเคลื่อนเศรษฐกิจสังคมไทยด้วยการสร้างสรรค์คุณค่าเครื่องสำอางตามเอกลักษณ์ท้องถิ่นไทย (Thai Cosmetopoeia) กรณีศึกษาใบหมี่ จังหวัดน่าน ในช่วงปี พ.ศ. 2565 – 2567 มีผลตอบแทนทางสังคม (SROI) อยู่ที่ 1.33 เท่า กล่าวคือ งบประมาณ 1 บาทที่ลงทุนในการดำเนินโครงการขับเคลื่อนเศรษฐกิจสังคมไทยด้วยการสร้างสรรค์คุณค่าเครื่องสำอางตามเอกลักษณ์ท้องถิ่นไทย (Thai Cosmetopoeia) จะสร้างประโยชน์ทางสังคมด้วยมูลค่า 1.33 บาท และผลการประเมินโครงการส่งเสริมพัฒนาผู้ประกอบการผลิตภัณฑ์สุขภาพเพื่อขับเคลื่อนงานเศรษฐกิจสุขภาพจังหวัดน่าน ในช่วงปี พ.ศ. 2567-2568 มีผลตอบแทนทางสังคม (SROI) อยู่ที่ 1.21 เท่า กล่าวคือ งบประมาณ 1 บาทที่ลงทุนในการดำเนินโครงการส่งเสริมพัฒนาผู้ประกอบการผลิตภัณฑ์สุขภาพเพื่อขับเคลื่อนงานเศรษฐกิจสุขภาพจังหวัดน่าน จะสร้างประโยชน์ทางสังคมด้วยมูลค่า 1.21 บาท ประเด็นที่ 3 การท่องเที่ยวเชิงสุขภาพ (Wellness Tourism) ผลการประเมินโครงการเส้นทางท่องเที่ยวเชิงสุขภาพ ของสำนักงานสาธารณสุขจังหวัดเชียงใหม่ ในช่วงปี พ.ศ. 2566 – 2567 มีผลตอบแทนทางสังคม (SROI) อยู่ที่ 0.39 เท่า กล่าวคือ งบประมาณ 1 บาทที่ลงทุนในการดำเนินโครงการเส้นทางท่องเที่ยวเชิงสุขภาพ ของสำนักงานสาธารณสุขจังหวัดเชียงใหม่ จะสร้างประโยชน์ทางสังคมด้วยมูลค่า 0.39 บาท และผลการประเมินโครงการเชียงใหม่เมืองแห่งอุตสาหกรรมและธุรกิจสุขภาพระดับโลก ในช่วงปี พ.ศ. 2568 มีผลตอบแทนทางสังคม (SROI) อยู่ที่ 0.11 เท่า กล่าวคือ งบประมาณ 1 บาทที่ลงทุนในการดำเนินโครงการเชียงใหม่เมืองแห่งอุตสาหกรรมและธุรกิจสุขภาพระดับโลก จะสร้างประโยชน์ทางสังคมด้วยมูลค่า 0.11 บาท รวมถึงผลการประเมินโครงการเส้นทางท่องเที่ยวเชิงสุขภาพ ของสำนักงานสาธารณสุขจังหวัดภูเก็ต ในช่วงปี พ.ศ. 2566-2567 มีผลตอบแทนทางสังคม (SROI) อยู่ที่ 0.29 เท่า กล่าวคือ งบประมาณ 1 บาทที่ลงทุนในการดำเนินโครงการเส้นทางท่องเที่ยวเชิงสุขภาพ ของสำนักงานสาธารณสุขจังหวัดภูเก็ต จะสร้างประโยชน์ทางสังคมด้วยมูลค่า 0.29 บาท และผลการประเมินโครงการศูนย์สุขภาพนานาชาติอันดามัน ในส่วนกิจกรรม: วิทยาลัยสุขภาพนานาชาติ ในช่วงปี พ.ศ. 2563 – 2572 มีผลตอบแทนทางสังคม (SROI) อยู่ที่ 1.24 เท่า และในส่วนกิจกรรม: โรงพยาบาลแพทย์แผนไทย ม.อ.ภูเก็ต ในช่วงปี พ.ศ. 2565 – 2574 มีผลตอบแทนทางสังคม (SROI) อยู่ที่ 0.06 เท่า กล่าวคือ งบประมาณ 1 บาทที่ลงทุนในการดำเนินโครงการศูนย์สุขภาพนานาชาติอันดามันใน 2 กิจกรรม จะสร้างประโยชน์ทางสังคมด้วยมูลค่า 1.24 บาท และ 0.06 บาท ตามลำดับ ประเด็นที่ 4 เวชศาสตร์เชิงป้องกันและการแพทย์เฉพาะบุคคลและสาธารณสุข (Preventive and personalized medicine and public health) ผลการประเมินแผนปฏิบัติการบูรณาการจีโนมิกส์ประเทศไทย ปีพ.ศ. 2563-2567) พื้นที่ศึกษาจังหวัดชลบุรี มีผลตอบแทนทางสังคม (SROI) อยู่ที่ 6.51 เท่า กล่าวคือ งบประมาณ 1 บาทที่ลงทุนในการดำเนินโครงการจีโนมิกส์ประเทศไทย จะสร้างประโยชน์ทางสังคมด้วยมูลค่า 6.51 บาท
บทคัดย่อ
The project “Economic Analysis and Social Return on Investment (SROI)
Assessment of Thailand’s Wellness Economy” aims to conduct a comprehensive
economic evaluation and SROI assessment of Thailand’s Wellness Economy, examine the
value and cost-effectiveness of investments in the sector, and develop business and
marketing plans to enhance the overall economic value of the health system. The project
also synthesizes policy recommendations to strengthen Thailand’s Wellness Economy,
expand its global competitiveness, and increase national economic value through multistakeholder participation. The study encompasses four thematic areas across six study sites.
This research adopts a Participatory Action Research (PAR) approach and employs a
mixed-methods design. The methodological framework integrates quantitative and qualitative
research, documentary analysis, secondary data analysis, focus group discussions with
stakeholders, in-depth interviews, and questionnaire surveys. Social value and project
outcomes are translated into monetary terms through financial proxies. The economic
evaluation applies Net Present Value (NPV) analysis, Cost–Benefit Analysis (CBA), and Social
Return on Investment (SROI) calculations, using a 3% discount rate based on government
bond yields.
The findings demonstrate varying levels of social return across the four thematic
areas. In the area of Healthy Eating, Nutrition, and Weight Loss, the Next Food Center
project under the Northeastern Science Park (Region 1) in Khon Kaen Province (2023 –2024)
generated an SROI of 0.52, indicating that each 1 Baht invested created 0.52 Baht in social
value. Similarly, the Food as Medicine initiative of the Krabi Provincial Public Health Office
(2023–2024) produced an SROI of 0.32.
In the area of Personal Care and Beauty, the Thai Cosmetopoeia project—case
study of Bai Mee in Nan Province (2022–2024)—yielded an SROI of 1.33, meaning that every
1 Baht invested generated 1.33 Baht in social benefits. A related initiative aimed at
strengthening local health-product entrepreneurs in Nan Province (2024–2025) achieved an
SROI of 1.21.
In the area of Wellness Tourism, the Wellness Tourism Route project implemented
by the Chiang Mai Provincial Public Health Office (2023–2024) resulted in an SROI of 0.39,
while the initiative “Chiang Mai: A Global Health Industry and Wellness Business Hub” (2025)
produced an SROI of 0.11. In Phuket, the Wellness Tourism Routes (2023–2024) generated an
SROI of 0.29. The Andaman International Health Center showed differing SROI outcomes
across its activities: the International Health College (2020–2029) generated an SROI of 1.24,
whereas the PSU Phuket Traditional Medicine Hospital (2022–2031) yielded an SROI of 0.06.
Thus, each 1 Baht invested produced 1.24 Baht and 0.06 Baht in social value, respectively.
In the area of Preventive and Personalized Medicine and Public Health, the
assessment of the Genomics Thailand Integration Action Plan (2020–2024) conducted in
Chonburi Province produced an SROI of 6.51, demonstrating that every 1 Baht invested in
the national genomics program created 6.51 Baht in social value.
