บทคัดย่อ
ระบบสุขภาพไทยมีความซับซ้อนทั้งในด้านการบริหารจัดการและการตอบสนองต่อปัจจัยทางสุขภาพที่เปลี่ยนแปลงไป การขับเคลื่อนระบบให้บรรลุเป้าหมายจึงจำเป็นต้องใช้ข้อมูลและหลักฐานเชิงประจักษ์จากการวิจัยระบบและนโยบายสุขภาพ ดังนั้นจึงจำเป็นอย่างยิ่งที่จะต้องเร่งพัฒนาศักยภาพนักวิจัยรุ่นใหม่ ทั้งในเชิงปริมาณและคุณภาพ ให้สามารถผลิตผลงานวิจัยที่ตอบโจทย์นโยบายและนำไปใช้ประโยชน์ได้จริง โครงการพัฒนาศักยภาพนักวิจัยรุ่นใหม่ด้านการวิจัยระบบและนโยบายสุขภาพจึงถูกจัดทำขึ้น เพื่อจัดทำรูปแบบ กลไก และกระบวนการกำกับติดตามสำหรับการพัฒนาศักยภาพนักวิจัยรุ่นใหม่ด้านการวิจัยระบบและนโยบายสุขภาพอย่างเป็นระบบ พร้อมทั้งดำเนินการพัฒนาศักยภาพนักวิจัยผ่านการทดลองใช้รูปแบบและกลไกที่กำหนดขึ้น เพื่อนำไปสู่การจัดทำข้อเสนอแนะสำหรับการพัฒนานักวิจัยรุ่นใหม่อย่างต่อเนื่องและยั่งยืนในอนาคต กระบวนการดำเนินงานประกอบด้วย 4 ขั้นตอนสำคัญ เริ่มจากการคัดเลือกนักวิจัยรุ่นใหม่ที่มีประสบการณ์การทำงานและงานวิจัยที่สอดคล้องกับยุทธศาสตร์ของสถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข (สวรส.) ปี พ.ศ. 2568-2569 จำนวน 13 คน จาก 9 โครงการวิจัย และมีระบบพี่เลี้ยง (Mentoring mechanism) โดยการจับคู่นักวิจัยกับผู้เชี่ยวชาญเพื่อรับคำแนะนำอย่างใกล้ชิด นอกจากนี้นักวิจัยจะได้รับการเตรียมความพร้อมทางวิชาการผ่านการอบรมเชิงปฏิบัติการ (Preparation Workshop) รวม 9 โมดูล ที่ครอบคลุมทั้งทักษะวิจัยและการสื่อสารนโยบาย และขั้นตอนสุดท้ายคือการติดตามประเมินผลเพื่อสร้างฐานข้อมูลและชุมชนนักวิจัย จากการดำเนินงานในปี พ.ศ. 2568 พบว่านักวิจัยรุ่นใหม่มีความพึงพอใจในการดำเนินงานของโครงการ และสามารถนำความรู้ที่ได้จากการเข้าร่วมอบรมไปใช้ต่อได้ เช่น ทักษะการเขียนข้อเสนอเชิงนโยบาย (Policy Brief) นอกจากนี้ยังพบว่าระบบพี่เลี้ยงยังเป็นกลไกสำคัญที่ช่วยให้นักวิจัยสามารถจัดการกับอุปสรรคทั้งด้านระเบียบวิธีวิจัย และการบริหารจัดการโครงการวิจัยได้อย่างเป็นรูปธรรม ทั้งนี้การดำเนินงานในปีต่อไป ควรมีการปรับปรุงกลไกการคัดเลือกโดยพิจารณาจากศักยภาพและประเด็นวิจัยสำคัญ (Theme-based) และควรจัดตั้งเครือข่ายนักวิจัยรุ่นใหม่ที่ชัดเจนตามหลัก I-N-N-E (Individual, Node, Network, Environment) เพื่อความยั่งยืน นอกจากนี้ สวรส. ควรพิจารณาบรรจุโครงการนี้เป็นแผนงานประจำ เพื่อยกระดับมาตรฐานการพัฒนานักวิจัยระบบสุขภาพของประเทศในระยะยาว
บทคัดย่อ
The Thai healthcare system is characterized by management complexity and the need
to adapt to evolving health determinants. Driving the system toward its goals requires robust
evidence-based data from Health Policy and Systems Research (HPSR). Consequently, there is
an urgent need to enhance the capacity of new researchers—both in quantity and quality—to
produce impactful research that informs policy and practical implementation. This project was
established to develop systematic models, mechanisms, and monitoring processes for capacity
building, while pilot-testing these frameworks to provide sustainable recommendations for
future researcher development.
The project followed four key stages: First, selecting 13 new researchers from 9 HSRIfunded projects (2025–2026) based on their professional experience and alignment with national
strategies; second, establishing a Mentoring Mechanism by pairing researchers with experts for
close guidance; third, providing academic preparation through nine workshop modules covering
research skills and policy communication; and the last, conducting monitoring and evaluation to
establish a researcher database and community.
The 2025 implementation demonstrated participant satisfaction and successful
knowledge application, particularly in developing professional Policy Briefs. The mentoring
system proved to be a crucial mechanism, helping researchers overcome obstacles in research
methodology and project management. However, future phases should refine selection
mechanisms by prioritizing high-potential candidates and "theme-based" research topics and
establishing a clear network of new researchers based on the I-N-N-E (Individual, Node, Network,
Environment) framework is essential for long-term sustainability. Furthermore, the Health
Systems Research Institute (HSRI) should consider institutionalizing this project as a permanent
program to elevate the national standard for health systems researcher development.
