บทคัดย่อ
การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาสถานการณ์การจัดบริการสุขภาพระดับปฐมภูมิเพื่อป้องกันภาวะสมองเสื่อมก่อนวัย 2) พัฒนารูปแบบการจัดบริการสุขภาพระดับปฐมภูมิเพื่อป้องกันภาวะสมองเสื่อมก่อนวัย 3) ศึกษาประสิทธิผลของรูปแบบการจัดบริการสุขภาพระดับปฐมภูมิเพื่อป้องกันภาวะสมองเสื่อมก่อนวัย และ 4) พัฒนาข้อเสนอเชิงนโยบายการจัดบริการสุขภาพระดับปฐมภูมิเพื่อป้องกันภาวะสมองเสื่อมก่อนวัยในโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล (รพ.สต.) ที่ถ่ายโอนไปยังองค์การบริหารส่วนจังหวัด (อบจ.) งานวิจัยแบ่งเป็น 4 ระยะ ระยะที่ 1 กลุ่มตัวอย่างที่ให้ข้อมูลเชิงคุณภาพเป็นผู้บริหารและผู้ปฏิบัติงาน กลุ่มเสี่ยงต่อภาวะสมองเสื่อมก่อนวัย จำนวน 135 คน กลุ่มตัวอย่างที่ให้ข้อมูลเชิงปริมาณ จำนวน 189 คน ระยะที่ 2 กลุ่มตัวอย่างเป็นผู้ทรงคุณวุฒิ ตัวแทนจากหน่วยบริการ จำนวน 13 คน และกลุ่มที่เข้าร่วมสัมมนาอิงผู้เชี่ยวชาญ จำนวน 17 คน ระยะที่ 3 กลุ่มตัวอย่างเป็นผู้บริหารและผู้ปฏิบัติงาน จำนวน 20 คน และประชาชนที่มีอายุระหว่าง 45-59 ปี จำนวน 96 คน ระยะที่ 4 กลุ่มตัวอย่างตัวแทน อบจ. ผู้ให้บริการสุขภาพระดับจังหวัด กลุ่มผู้ปฏิบัติงาน และกลุ่มตัวแทนชุมชน จำนวน 30 คน เครื่องมือในการวิจัยเป็นแบบสัมภาษณ์กึ่งโครงสร้าง ประเด็นสนทนากลุ่ม แบบสอบถามปัจจัยที่ส่งผลต่อความเสี่ยงในการเกิดภาวะสมองเสื่อมก่อนวัย แบบทดสอบภาวะสมองเสื่อมเบื้องต้น แบบสอบถามความรอบรู้ด้านสุขภาพในการป้องกันภาวะสมองเสื่อม แบบสอบถามพฤติกรรมป้องกันภาวะสมองเสื่อมก่อนวัย และแบบสอบถามความพึงพอใจ วิเคราะห์ข้อมูลโดยสถิติพรรณนา ได้แก่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย ค่าเบี่ยงเบนมาตรฐาน การวิเคราะห์ถดถอยโลจิสติก และการวิเคราะห์เนื้อหา ผลการวิจัย พบว่า 1. ตัวอย่างที่มีคะแนนต่ำกว่าเกณฑ์จากการประเมินด้วยแบบประเมิน Mini-Mental State Examination - Thai Version (MMSE Thai) จำนวน 19 คน ร้อยละ 10.05 กลุ่มที่มีปัจจัยเสี่ยงและพฤติกรรมเสี่ยง จำนวน 59 คน ร้อยละ 31.22 กลุ่มที่สมรรถนะทางสมองค่อนข้างต่ำ จำนวน 26 คน ร้อยละ 13.76 กลุ่มที่ควรได้รับการส่งเสริมสมรรถนะทางสมอง จำนวน 70 คน ร้อยละ 37.04 กลุ่มที่มีสมรรถนะทางสมองดี จำนวน 15 คน ร้อยละ 7.94 2. รูปแบบการจัดบริการสุขภาพระดับปฐมภูมิเพื่อป้องกันภาวะสมองเสื่อมก่อนวัย แบ่งเป็น 3 รูปแบบ ตามบริบทของการถ่ายโอน รพ.สต. ไปยัง อบจ. ครอบคลุม 6 ด้าน ได้แก่ 1) โครงสร้างของระบบบริการสุขภาพเป็นการแต่งตั้งคณะกรรมการเพื่อขับเคลื่อนการจัดบริการสุขภาพทั้งระดับ อบจ.และระดับพื้นที่ 2) แนวทางการจัดบริการ ประกอบด้วย การประเมินและคัดกรองความเสี่ยง การส่งเสริมการป้องกันภาวะสมองเสื่อมก่อนวัย การพัฒนาศักยภาพและทักษะที่จำเป็นของบุคคล ครอบครัว ชุมชน และการติดตามประเมินผล 3) ความเชื่อมโยงระหว่างสถานบริการสุขภาพ เน้นเชื่อมโยงการบริการร่วมกันทุกระดับ 4) การบูรณาการข้อมูลสุขภาพด้วยการวางแนวทางเชื่อมโยงข้อมูลของสถานบริการทุกระดับ 5) การเชื่อมโยงบริการระหว่างหน่วยงาน และภาคประชาชน 6) ระบบสนับสนุน และสร้างสิ่งแวดล้อมเพื่อป้องกันภาวะสมองเสื่อมก่อนวัยทั้งแบบออนไลน์และออนไซต์ 3. หลังการใช้รูปแบบกลุ่มตัวอย่างมีคะแนนเฉลี่ยความรอบรู้ด้านสุขภาพฯ และพฤติกรรมป้องกันภาวะสมองเสื่อมก่อนวัยสูงกว่าก่อนการใช้รูปแบบอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05 4. ภาพรวมความพึงพอใจของผู้ปฏิบัติงานต่อรูปแบบ อยู่ในระดับมาก (M=.4.37, SD=.55) ภาพรวมความพึงพอใจของผู้รับบริการต่อรูปแบบ อยู่ในระดับมากที่สุด (M=.4.54, SD=.56)
บทคัดย่อ
This research aimed to achieve 4 main objectives: 1) to study the current situation of primary
healthcare service provision for the prevention of early-onset dementia; 2) to develop a model for
primary healthcare service provision for the prevention of early-onset dementia; 3) to examine the
effectiveness of the developed primary healthcare service model for the prevention of early-onset
dementia; and 4) to develop policy recommendations for primary healthcare service provision for the
prevention of early-onset dementia in Sub-district Health Promoting Hospitals (HPHs) that have been
transferred to Provincial Administrative Organizations (PAOs). The study was divided into 4 phases.
Phase 1 involved gathering data from: 135 executives and practitioners (qualitative data); and 189
individuals identified as being at risk of early-onset dementia (quantitative data). Phase 2 included 13
experts and representatives from health service units, as well as 17 participants in an expert consensus
seminar. Phase 3 comprised 20 executives and practitioners, and 96 citizens aged 45–59 years. Phase 4
involved 30 representatives from PAOs, provincial-level healthcare providers, practitioners, and
community representatives. Research instruments included semi-structured interviews, focus group
discussions, a questionnaire on risk factors for early-onset dementia, the Mini-Mental State ExaminationThai (MMSE-Thai), a health literacy questionnaire for dementia prevention, a dementia prevention
behavior questionnaire, and a satisfaction questionnaire. Data were analyzed using descriptive statistics
(percentage, mean, standard deviation), logistic regression, and content analysis. The key research
findings are as follows:
1. Regarding the initial assessment: 19 individuals (10.05%) scored below the cut-off point
on the MMSE-Thai; 59 individuals (31.22%) were identified with risk factors and risky behaviors; 26
individuals (13.76%) had relatively low cognitive function; 70 individuals (37.04%) required cognitive
function promotion; and 15 individuals (7.94%) had good cognitive function.
2. The developed primary healthcare service model for the prevention of earlyonset dementia is categorized into three formats based on the context of HPHs transferred to PAOs,
covering six aspects: Structure of the health service system: Appointing committees to drive health
service provision at both the PAO and local levels. Service guidelines: Including risk assessment and
screening, promotion and prevention of early-onset dementia, development of necessary capacity and
skills for individuals, families, and communities, and monitoring and evaluation. Inter-facility linkage:
Emphasizing collaborative service linkage across all levels of health facilities. Health data integration:
Establishing guidelines for linking data from all levels of health service facilities. Inter-agency and public
linkage: Connecting services between different agencies and the public sector. Support system and
environment: Creating an environment for early-onset dementia prevention, both online and onsite.
3. Following the implementation of the model, the sample group's mean scores
for health literacy in dementia prevention and preventive behaviors were significantly higher than the
scores before implementation, at the statistical level of .05.
4. The overall satisfaction of practitioners with the model was at a high level (M=4.37,
SD=0.55), and the overall satisfaction of service recipients with the model was at the highest level
(M=4.54, SD=0.56).
