การพัฒนารูปแบบห่วงโซ่อุปทานของสารออกฤทธิ์ทางเภสัชกรรม (API) ที่ยืดหยุ่นเพื่อเสริมสร้างความมั่นคงทางยาในประเทศไทย

Abstract

การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์สถานการณ์ ศักยภาพ ข้อจํากัด และแนวทางการพัฒนาห่วงโซ่อุปทานสารออกฤทธิ์ทางเภสัชกรรม หรือ Active Pharmaceutical Ingredients (API) ของประเทศไทย เพื่อเสริมสร้างความมั่นคงทางยาในระยะยาว การวิจัยใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ โดยอาศัยการทบทวนเอกสารเชิงนโยบายและวิชาการ ร่วมกับการวิเคราะห์ข้อมูลจากผู้มีส่วนเกี่ยวข้องในระบบยา อุตสาหกรรมยา การกำกับดูแล การวิจัย และการจัดซื้อจัดจ้าง ผลการศึกษาได้รับการวิเคราะห์โดยใช้กรอบแนวคิด Supply Chain Resilience (SCRES) ซึ่งประกอบด้วยมิติสำคัญ ได้แก่ Visibility, Flexibility, Redundancy และ Strategic Control ผลการวิจัยพบว่า ห่วงโซ่อุปทาน API ของประเทศไทยยังมีข้อจํากัดเชิงโครงสร้างหลายประการ ได้แก่ การพึ่งพาการนําเข้า API ในระดับสูง การขาดระบบข้อมูล API ระดับชาติ ความสามารถในการปรับตัวของห่วงโซ่อุปทานต้นน้ำที่ยังจํากัด การขาดกําลังผลิตสํารองสำหรับ API สำคัญ และอำนาจควบคุมเชิงยุทธศาสตร์ที่ยังไม่เพียงพอ แม้ว่าประเทศไทยจะมีศักยภาพพื้นฐานด้านระบบกำกับดูแลยา อุตสาหกรรมยาสําเร็จรูป สถาบันวิจัย และบุคลากร แต่ศักยภาพเหล่านี้ยังไม่ได้ถูกจัดวางและเชื่อมโยงเป็นยุทธศาสตร์ระดับชาติอย่างเป็นระบบ ระบบ API ไทยจึงยังมีลักษณะเป็นระบบที่ตอบสนองต่อปัญหาเมื่อเกิดขึ้นแล้ว มากกว่าจะเป็นระบบที่สามารถคาดการณ์ ป้องกัน และบริหารความเสี่ยงได้ล่วงหน้า การศึกษานี้ได้นําเสนอ TH-SCRES Model เป็นกรอบเชิงระบบสำหรับเสริมสร้างความยืดหยุ่นของห่วงโซ่อุปทาน API ของประเทศไทย โมเดลดังกล่าวประกอบด้วย 5 เสาหลัก ได้แก่ 1) การกำหนดลำดับความสำคัญของ API เชิงยุทธศาสตร์ 2) การพัฒนาระบบข้อมูล API ระดับชาติ 3) การสร้างโครงสร้างพื้นฐานแบบ Pilot-to-scale 4) การปฏิรูปกลไกตลาดและการจัดซื้อจัดจ้าง และ 5) การมีกลไกอภิบาลระดับชาติที่ประสานหน่วยงานที่เกี่ยวข้องเข้าด้วยกัน นอกจากนี้ งานวิจัยยังเสนอให้ประเทศไทยใช้แนวทาง Portfolio-based Strategy ในการบริหาร API โดยเลือกใช้มาตรการที่แตกต่างกันตามระดับความสำคัญต่อระบบสุขภาพความเสี่ยงของห่วงโซ่อุปทาน และความเป็นไปได้ในการผลิตภายในประเทศ แทนการมุ่งผลิต API ทุกชนิดเอง โดยสรุป งานวิจัยนี้ชี้ให้เห็นว่าความมั่นคงทาง API ของประเทศไทยไม่สามารถเกิดขึ้นจากการผลิตภายในประเทศเพียงอย่างเดียว แต่ต้องอาศัยการสร้างความยืดหยุ่นของระบบห่วงโซ่อุปทานทั้งระบบ ผ่านข้อมูล โครงสร้างพื้นฐาน กลไกตลาด การลงทุน และการอภิบาลเชิงยุทธศาสตร์ TH-SCRES Model จึงเป็นข้อเสนอเชิงนโยบายที่สามารถใช้เป็นกรอบนําทางในการพัฒนาความมั่นคงทางยาและความยืดหยุ่นของห่วงโซ่อุปทาน API ของประเทศไทยในระยะยาว