บทคัดย่อ
โครงการวิจัยเรื่องการพัฒนาระบบดูแลสุขภาพจิตทางไกลสำหรับนักศึกษาในระดับอุดมศึกษา ได้รับการพัฒนาจากปัญหาสุขภาพจิตในกลุ่มนักศึกษาระดับอุดมศึกษามีแนวโน้มรุนแรงขึ้นอย่างต่อเนื่อง ส่งผลกระทบต่อวิถีชีวิต การเรียน และการเข้าถึงบริการสนับสนุนทางสังคม อย่างไรก็ตาม อุปสรรคที่สำคัญในการดูแลปัญหาสุขภาพของนักศึกษา ได้แก่ การขาดแคลนบุคลากร ข้อจำกัดด้านเวลาและสถานที่ การตีตราทางสังคม รวมถึงข้อจำกัดในการเข้าถึงบริการสุขภาพจิต การวิจัยครั้งนี้มุ่งพัฒนาระบบดูแลสุขภาพจิตทางไกล (KKU Tele Mental Health) สำหรับนักศึกษามหาวิทยาลัยขอนแก่น เพื่อเพิ่มการเข้าถึงบริการ ลดอุปสรรค และสร้างความต่อเนื่องในการดูแลสุขภาพจิต พร้อมทั้งสังเคราะห์ข้อเสนอแนะเชิงนโยบายในระดับสถาบัน การวิจัยนี้ใช้รูปแบบการวิจัยและพัฒนา ดำเนินการระหว่างเดือนกุมภาพันธ์ พ.ศ. 2568 ถึงเมษายน พ.ศ. 2569 แบ่งเป็น 4 ระยะ ได้แก่ ระยะที่ 1 สำรวจความต้องการของผู้ใช้ด้วยการสนทนากลุ่ม 4 กลุ่ม จำนวน 17 คน และสำรวจเชิงปริมาณ 280 คน ระยะที่ 2 พัฒนาและทดสอบต้นแบบระบบกับนักศึกษา 30 คน ระยะที่ 3 ทดลองใช้ระบบจริงกับกลุ่มตัวอย่าง 110 คน แบ่งเป็นกลุ่มควบคุม จำนวน 53 คน และกลุ่มทดลอง จำนวน 57 คน โดยประเมินด้วยเครื่องมือมาตรฐาน ได้แก่ Generalized Anxiety Disorder-7 (GAD-7), Stress Test-5 (ST-5), Patient Health Questionnaire-9 (PHQ-9), Insomnia Severity Index (ISI), และ Visual Analogue Scale (VAS) และระยะที่ 4 สังเคราะห์ข้อเสนอเชิงนโยบายผ่านการประชุมเชิงปฏิบัติการกับผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย 30 คน วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติพรรณนา หาค่าร้อยละ ค่าเฉลี่ย และส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน Chi-square, Paired t-test และ Independent samples t-test ผลการศึกษา ระยะที่ 1 พบว่านักศึกษาส่วนใหญ่ ร้อยละ 88.93 เห็นประโยชน์ของระบบสุขภาพจิตทางไกล โดยให้ความสำคัญกับแพลตฟอร์มที่ใช้งานง่ายและผู้ให้บริการที่มีความเชี่ยวชาญ ทั้งนี้ นักศึกษาร้อยละ 57.14 มีภาวะซึมเศร้าในระดับต่าง ๆ และร้อยละ 58.93 มีความเครียดตั้งแต่ระดับปานกลางขึ้นไป สะท้อนให้เห็นความจำเป็นในการพัฒนาระบบดูแลสุขภาพจิตที่เข้าถึงได้จริง ระยะที่ 2 ได้พัฒนาเว็บแอปพลิเคชัน "KKU Tele Mental Health" ซึ่งเป็นระบบดูแลสุขภาพจิตทางไกลสำหรับนักศึกษา ออกแบบมาเพื่อรองรับการดูแลสุขภาพจิตใน 4 มิติหลัก ได้แก่ (1) การคัดกรองสุขภาพจิตเบื้องต้นด้วยเครื่องมือมาตรฐาน (GAD-7, ST-5, PHQ-9, ISI) ที่ผู้รับบริการสามารถประเมินตนเองได้ก่อนเข้ารับการปรึกษา (2) การให้การปรึกษาด้านสุขภาพจิตแบบออนไลน์ตามมาตรฐานบริการให้การปรึกษาวัยรุ่น ซึ่งครอบคลุมปัญหาความเครียดจากการเรียน ความวิตกกังวล ภาวะซึมเศร้า และปัญหาในชีวิตประจำวัน (3) การส่งเสริมคุณภาพชีวิตจิตใจผ่านสื่อความรู้ที่สร้างขึ้นให้สอดคล้องกับผลการประเมินของผู้รับบริการแต่ละราย และ (4) การส่งต่อและติดตามดูแลต่อเนื่องโดยเชื่อมโยงข้อมูลระหว่างผู้ให้บริการ คณะต้นสังกัด และหน่วยบริการสุขภาพในมหาวิทยาลัย ระบบรองรับทีมสหสาขาวิชาชีพ ประกอบด้วย อาจารย์ที่ปรึกษา เจ้าหน้าที่ฝ่ายพัฒนานักศึกษา นักจิตวิทยา และพยาบาลสุขภาพจิตและจิตเวช ผลการศึกษานำร่องกับนักศึกษา 30 คน พบว่าผู้ใช้บริการมีความพึงพอใจต่อระบบต้นแบบในระดับสูงมาก (Mean = 4.73) โดยให้คะแนนสูงสุดในด้านความสามารถของผู้ให้การปรึกษา (Mean = 4.87) และด้านประโยชน์ของระบบต่อผู้รับบริการ (Mean = 4.80) ระยะที่ 3 ผู้รับบริการในกลุ่มทดลองมีคะแนนความวิตกกังวล (GAD-7) ความเครียด (ST-5) และภาวะซึมเศร้า (PHQ-9) ลดลงอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติภายหลังการใช้ระบบ (p < 0.001) และมีระดับพลังงานเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญเช่นกัน (p < 0.001) แม้การเปรียบเทียบระหว่างกลุ่มจะยังไม่พบความแตกต่างอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (Difference-in-Differences = -1.10 คะแนน) ซึ่งสะท้อนได้ว่าระบบมีประสิทธิผลไม่ด้อยกว่าการให้บริการแบบดั้งเดิม ผลการศึกษายังแสดงให้เห็นว่าระบบมีการบริหารจัดการข้อมูลส่วนบุคคลตามมาตรฐานความมั่นคงปลอดภัยสารสนเทศ ใช้งานสะดวกผ่านอุปกรณ์หลากหลายประเภท และมีเครือข่ายความร่วมมือที่เชื่อมโยงข้อมูลระหว่างผู้ให้บริการ ผู้ใช้บริการ หน่วยบริการทางสุขภาพ และคณะวิชาต้นสังกัด เพื่อให้เกิดการดูแล ติดตาม และสนับสนุนสุขภาวะของนักศึกษาเป็นรายบุคคลได้อย่างต่อเนื่องและมีประสิทธิภาพ ทำให้ระบบนี้เป็นทางเลือกที่มีคุณค่าควบคู่กับบริการแบบพบหน้า อย่างไรก็ตาม การศึกษาระยะยาวเพื่อทดสอบประสิทธิภาพของระบบยังมีความจำเป็น และระยะที่ 4 มีข้อเสนอแนะเชิงนโยบาย 6 ด้าน ในการนำระบบไปใช้ในสถาบันอย่างเป็นทางการ ได้แก่ 1) การกำหนดให้ระบบเป็นแพลตฟอร์มกลางของสถาบัน 2) การสื่อสารและการเข้าถึงบริการอย่างทั่วถึงและเท่าเทียม รวมถึงการขยายการเข้าถึงนักศึกษานานาชาติ 3) การบริหารจัดการข้อมูลและระบบรายงานผลเชิงนโยบาย โดยเสริมมาตรการความปลอดภัยข้อมูลตามกรอบพระราชบัญญัติคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล (Personal Data Protection Act : PDPA) 4) การพัฒนาศักยภาพบุคลากรด้านการให้คำปรึกษาออนไลน์ 5) การพัฒนาเสถียรภาพของระบบเทคโนโลยี และ 6) การกำหนดระเบียบค่าตอบแทนที่ชัดเจนเพื่อให้มีบุคลากรผู้ให้คำปรึกษาที่เพียงพอและครอบคลุมทุกช่วงเวลา พร้อมทั้งสร้างเครือข่ายความร่วมมือระหว่างสถาบันเพื่อความยั่งยืนในระยะยาว
บทคัดย่อ
The research project titled "Development of a Tele Mental Health System for
Higher Education Students" was developed in response to the increasingly severe
mental health problems among higher education students, which continue to impact
their daily lives, academic performance, and access to social support services. Significant
barriers to addressing student mental health issues include shortages of qualified
personnel, constraints related to time and location, social stigma, and limited access to
mental health services. This research aimed to develop a tele mental health system
(KKU Tele Mental Health) for Khon Kaen University students to enhance service
accessibility, reduce barriers, and establish continuity in mental health care, while
synthesizing policy recommendations at the institutional level.
This research employed a research and development design, conducted
between February 2025 and April 2026, divided into four phases. Phase 1 explored user
needs through four focus group discussions with 17 participants and a quantitative
survey with 280 participants. Phase 2 developed and tested the prototype system with
30 students. Phase 3 implemented a trial of the actual system with a sample of 110
participants, divided into a control group of 53 participants and an experimental group
of 57 participants, evaluated using standardized instruments including the Generalized
Anxiety Disorder-7 (GAD-7), Stress Test-5 (ST-5), Patient Health Questionnaire-9 (PHQ-9),
Insomnia Severity Index (ISI), and Visual Analogue Scale (VAS). Phase 4 synthesized
policy recommendations through a workshop with 30 stakeholders. Data were analyzed
using descriptive statistics, calculating percentages, means, and standard deviations, as
well as Chi-square tests, Paired t-tests, and independent samples t-tests.
The findings from Phase 1 revealed that 88.93% of students recognized the
benefits of a telemental health system, prioritizing an easy-to-use platform and
qualified counselors. Notably, 57.14% showed depressive symptoms and 58.93 %
experienced moderate to high stress, confirming the need for more accessible mental
health care. In Phase 2 , the team developed "KKU Tele Mental Health," a web
application covering four core functions: self-screening for stress, anxiety, and
depression using standard tools (GAD-7 , ST-5 , PHQ-9 , ISI); online counseling by a
multidisciplinary team; personalized mental health educational content; and referral
with continuous follow-up care connected across counselors, faculty offices, and
university health services. A pilot study with 30 students showed very high satisfaction
(Mean = 4.73 ). Phase 3 found that the experimental group showed statistically
significant reductions in anxiety, stress, and depression (p < 0.001) , with increased
energy levels. Although between-group differences were not statistically significant
(Difference-in-Differences = −1.10 points), the system performed comparably to
traditional services and proved to be a valuable complement to face-to-face care.
Longer-term studies are still needed. Phase 4 produced six policy recommendations:
establishing the system as the university's official platform, promoting equal access
including for international students, managing data under PDPA standards, building staff
capacity in online counseling, improving system stability, and setting clear
compensation guidelines to ensure sustainable counselor availability.
