บทคัดย่อ
โรคฟันผุในเด็กก่อนวัยเรียนยังคงเป็นปัญหาสาธารณสุขที่สำคัญของประเทศไทย ความรอบรู้ด้านสุขภาพช่องปาก (Oral Health Literacy, OHL) ของผู้ปกครองเป็นปัจจัยกำหนดที่ปรับเปลี่ยนได้ ระบบสารสนเทศสุขภาพช่องปากแบบบูรณาการสามารถสนับสนุนการเฝ้าระวังในระดับพื้นที่ การคืนข้อมูลสู่ผู้ปกครอง และการตัดสินใจของผู้บริหารระบบสุขภาพ วัตถุประสงค์: (1) พัฒนาและทดสอบเครื่องมือประเมินความรอบรู้ด้านสุขภาพช่องปากสำหรับผู้ปกครองเด็กปฐมวัย (2) พัฒนาและประเมินผลระบบ ThaiDER ส่วนผู้ปกครอง และ (3) พัฒนาระบบประมวลผลข้อมูลสำหรับบุคลากรทันตสาธารณสุข วิธีการวิจัย: การวิจัยแบ่งเป็น 3 ระยะ ระยะที่ 1 แปลและทดสอบเครื่องมือ HeLD-14 เป็น ThaiHeLD-14 (ด้านการดูแลตนเอง) และ ThaiPHeLD-14 (ด้านการดูแลบุตรหลาน) โดยกระบวนการ forward–backward translation และผู้เชี่ยวชาญ พร้อมทดสอบความเที่ยงตรงและความเชื่อมั่นในผู้ปกครองเด็กก่อนวัยเรียน (n = 111) ระยะที่ 2 พัฒนาระบบ ThaiDER ประกอบด้วย clinic.thaider.net สำหรับทันตบุคลากร parent.thaider.net สำหรับผู้ปกครอง และ Dashboard สำหรับการตัดสินใจระดับนโยบาย ในพื้นที่นําร่อง 5 แห่ง จังหวัดสมุทรปราการ ระยะที่ 3 ทดสอบประสิทธิผลด้วยรูปแบบ single-arm pre-post (n = 252 paired สำหรับ ThaiHeLD-14 และ n = 237 paired สำหรับ ThaiPHeLD-14) และประเมินเชิงคุณภาพจากทันตบุคลากรผู้ใช้ระบบด้วยการสนทนากลุ่ม ผลการศึกษา: ThaiHeLD-14 และ ThaiPHeLD-14 มีความเชื่อมั่นภายในระดับดี (Cronbach's α = 0.865 และ 0.883) ThaiPHeLD-14 มีความเที่ยงตรงเชิงพยากรณ์ต่อค่า dmft ของบุตรหลาน (Spearman ρ = −0.219, p < 0.001) Multivariable negative binomial regression แสดงว่าทุกการเพิ่มขึ้น 10 คะแนน ThaiPHeLD-14 สัมพันธ์กับการลดลงของ dmft ประมาณร้อยละ 21 ระบบ ThaiDER ลงทะเบียนเด็ก 556 คน ตรวจสุขภาพช่องปาก 451 คน (ร้อยละ 81.1) และมีบันทึกการรักษา 373 รายการ คะแนน ThaiHeLD-14 เพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสําคัญหลังใช้แอปพลิเคชัน (46.42 → 48.40, Δ = +1.99, p < 0.001) โดยเฉพาะในมิติด้านข้อจํากัดทางเศรษฐสังคมและการเข้าถึงบริการทันตกรรม ในขณะที่ ThaiPHeLD-14 ไม่พบการเปลี่ยนแปลงอย่างมีนัยสําคัญ (48.64 → 49.42, p = 0.176) ซึ่งอาจเป็นผลจาก ceiling effect การวิเคราะห์รายพื้นที่พบว่าพื้นที่ที่มีคะแนน baseline ตํ่ามีการเปลี่ยนแปลงคะแนนมากกว่า สะท้อนศักยภาพในการลดช่องว่างของระดับความรอบรู้ในกลุ่มเปราะบาง ความพึงพอใจของผู้ใช้งานอยู่ในระดับสูง (median = 5/5) สรุปและข้อเสนอแนะ: ThaiHeLD-14 และ ThaiPHeLD-14 มีคุณสมบัติทางจิตวิทยาเชิงวัดในระดับดีและพร้อมใช้ในงานวิจัยและการประเมินผลในระดับชาติ ระบบ ThaiDER เป็นต้นแบบที่สามารถ scale-up ในเครือข่ายโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลทั่วประเทศ ข้อเสนอแนะหลัก ได้แก่ การบรรจุเครื่องมือเป็นมาตรฐานการประเมินระดับชาติ การบูรณาการระบบกับมาตรฐาน 43 แฟ้ม สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ (สปสช.) และระบบ Health Information Systems (HIS) เดิม (HosXP, MyPCU) การเพิ่มความสามารถใช้งานแบบ offline และการพัฒนากลไกการคืนข้อมูลสู่ผู้ปกครอง
บทคัดย่อ
Background: Early childhood caries (ECC) remains a major public health problem in Thailand.
Parental Oral Health Literacy (OHL) is a modifiable determinant of children's oral health
outcomes. An integrated oral health information system can support population-level
surveillance, return of data to parents, and evidence-based decision-making by health system
managers.
Objectives: (1) to develop and validate a Thai OHL instrument for parents of preschool
children; (2) to develop and evaluate the ThaiDER information system; and (3) to develop a
data processing platform for dental public health personnel.
Methods: The study comprised three phases. Phase 1 translated HeLD-14 into ThaiHeLD-14
(self-care) and ThaiPHeLD-14 (childcare) through forward–backward translation and expert
review, and tested validity and reliability among parents of preschool children (n = 111). Phase
2 developed the ThaiDER system, comprising clinic.thaider.net (for dental personnel),
parent.thaider.net (for parents), and a Dashboard for policy decision-making, deployed in five
pilot sites in Samut Prakan Province. Phase 3 evaluated effectiveness using a single-arm prepost design (n = 252 paired for ThaiHeLD-14, n = 237 for ThaiPHeLD-14) and qualitative
assessment via a focus group with dental personnel using the system.
Results: ThaiHeLD-14 and ThaiPHeLD-14 demonstrated good internal consistency (Cronbach's
α = 0.865 and 0.883). ThaiPHeLD-14 showed predictive validity against child dmft (Spearman
ρ = −0.219, p < 0.001); multivariable negative binomial regression indicated that each 10-point
increase in ThaiPHeLD-14 was associated with approximately 21% reduction in child dmft. The
ThaiDER system enrolled 556 children, with 451 oral examinations (81.1%) and 373 treatment
records. ThaiHeLD-14 scores increased significantly post-intervention (46.42 → 48.40, Δ =
+1.99, p < 0.001), particularly in the social/economic constraints and access-to-care
dimensions, while ThaiPHeLD-14 showed no significant change (48.64 → 49.42, p = 0.176),
likely due to ceiling effect. Subgroup analysis revealed that cohorts with lower baseline scores
demonstrated larger gains, suggesting that the application may help narrow literacy gaps in
vulnerable populations. User satisfaction was high (median = 5/5).
Conclusions and Recommendations: ThaiHeLD-14 and ThaiPHeLD-14 demonstrate sound
psychometric properties and are ready for use in research and national-level evaluation. The
ThaiDER system provides a scalable model for primary-care oral health surveillance. Key
recommendations include: incorporating the instruments as national standards; integrating
ThaiDER with the National Health Security Office (NHSO) 43-file standard and existing Health
Information Systems (HIS) (HosXP, MyPCU); enabling offline functionality; and developing
workflows for returning data to parents.
