ต้นแบบการใช้แอปพลิเคชันคุณลูกในสถานบริการสาธารณสุขเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพในการส่งเสริมและติดตามพัฒนาการเด็กปฐมวัย

Abstract

แอปพลิเคชันคุณลูกเป็น mHealth ที่ช่วยผู้ดูแลเด็กมีบทบาทในการเฝ้าระวัง ประเมินติดตาม ส่งเสริมการเจริญเติบโตและกระตุ้นพัฒนาการของเด็กเองได้ที่บ้าน รวมถึงใช้เป็นสื่อในการพูดคุยกับบุคลากรทางด้านสาธารณสุขด้วย ตั้งแต่ พ.ศ. 2556 คณะนักวิจัยได้วิจัยและพัฒนาเว็บแอปพลิเคชันโมไบล์แอปพลิเคชันคุณลูก (KhunLook) สำหรับผู้ปกครองและผู้ดูแลเด็กเพื่อใช้ในการส่งเสริมให้เด็กมีสุขภาพและพัฒนาการเหมาะสมตามวัย และลดความเสี่ยงต่อการมีพัฒนาการที่ล่าช้า โดยช่วยประเมินและบันทึกสุขภาพและมีข้อมูลส่งเสริมสุขภาพที่สอดคล้องกับการส่งเสริมสุขภาพเด็กตั้งแต่อยู่ในครรภ์มารดาและหลังคลอดจนถึงอายุ 18 ปี ตามแนวทางของราชวิทยาลัยกุมารแพทย์แห่งประเทศไทยและกระทรวงสาธารณสุข จากการศึกษาพบว่าแอปพลิเคชันคุณลูกเป็นที่ยอมรับทั้งด้านเนื้อหาและความง่ายในการใช้งาน และมีผลตอบแทนทางสังคมคุ้มค่า Social Return on Investment (SROI) ได้ 8.9-11.6 มียอดการดาวน์โหลดมากกว่า 550,000 ครั้ง แพลตฟอร์มแอปพลิเคชันคุณลูกสำหรับการวิเคราะห์ข้อมูลสุขภาพ โดยประชาชนที่สนใจในการติดตามสุขภาพของลูกได้มีการบันทึกและให้ความยินยอมและอนุญาตให้นําข้อมูลไปใช้ประมวลผลสถานะทางสุขภาพ มีผู้ใช้เฉลี่ย ประมาณ 11,000 คนต่อเดือน และเป็นเทคโนโลยีที่ scale up รองรับผู้ใช้ได้จำนวนมาก แอปพลิเคชันคุณลูกจึงเป็น platform ที่เหมาะสมที่จะนํามาต่อยอดพัฒนาส่วนของพัฒนาการเด็ก วัตถุประสงค์: คณะผู้วิจัยต้องการพัฒนาแอปพลิเคชันคุณลูกด้านพัฒนาการเด็กและพัฒนาต้นแบบการใช้แอปพลิเคชันคุณลูกในสถานบริการสาธารณสุขเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพในการส่งเสริมและติดตามพัฒนาการเด็กปฐมวัย ดำเนินการระหว่าง เดือนกันยายน พ.ศ. 2567 - พฤษภาคม พ.ศ. 2569 ผลการศึกษาพบว่า ปัจจัยที่ส่งผลต่อการเข้ารับบริการและการกระตุ้นพัฒนาการของเด็ก ได้แก่ การไม่มีความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับพัฒนาการเด็กโดยมีผู้ปกครองที่ไม่มีความรู้ความเข้าใจมักจะเปรียบเทียบความสามารถบุตรหลานกับเด็กคนอื่นที่เคยพบเจอ หากทำได้ในระดับใกล้กันก็จะเชื่อว่าบุตรหลานของตนเองพัฒนาการสมวัย หรือเชื่อว่าหากโตขึ้นพัฒนาการที่ล่าช้าก็จะดีขึ้นตามวัย ความรู้สึกว่าโดนตําหนิเมื่อได้รับการคัดกรองแล้วพบว่าเด็กมีความล่าช้า ทำให้ผู้ดูแลรู้สึกแย่และไม่อยากกลับมาตามนัด การไม่มีเวลาในการพามาตามนัด การจดจําวันนัดไม่ได้ ปัญหาการเดินทางไปยังสถานที่ที่มีบริการ การสัมภาษณ์เชิงลึก (individual in-depth interview) และใช้วิเคราะห์แก่นสาร (thematic analysis) เพื่อค้นหารูปแบบของความหมายในข้อมูล ให้เกิดความเข้าใจถึงปัจจัยที่ส่งผลกระทบต่อการเข้ารับบริการและการติดตามกระตุ้นพัฒนาการของเด็กในบริบทของไทย ในมุมมองของผู้ดูแลเด็กและบุคลากรสาธารณสุขที่ดูแลเด็กที่สงสัยพัฒนาการล่าช้าหรือพัฒนาการล่าช้าหรือพัฒนาการไม่สมวัย โครงการได้ศึกษาในอาสาสมัคร จำนวน 20 คน พบว่ายังมีปัจจัยภายในสำคัญที่ทำให้ยังไม่ตัดสินใจพาเด็กมาตรวจ ได้แก่ การทำใจยอมรับว่าเด็กมีพัฒนาการช้า รวมถึงการจัดลำดับความสำคัญของปัญหาและสมดุลของภารกิจอื่น ๆ ในชีวิต การออกแบบแอปพลิเคชันคุณลูกส่วนพัฒนาการช่วยเติมเต็มช่องว่างของการเข้าไม่ถึงและไม่เข้าถึงบริการ ได้แก่ การเป็นแหล่งความรู้ที่เชื่อถือได้โดยมีเครื่องมือ Developmental Surveillance and Promotion Manual (DSPM) Developmental Assessment for Intervention Manual (DAIM) และ Thai Early Development Assessment for Intervention (TEDA4I) ฉบับย่อที่ได้รับการคัดเลือกและประเมินเนื้อหาแล้วพร้อมภาพและวิดีโอวิธีการฝึก ปรับเนื้อหาให้เสริมสร้างกําลังใจร่วมฉลองความสำเร็จในการใส่ใจพัฒนาการลูก ซึ่งมาพร้อมกับจุดเด่นของ mHealth คือความสะดวกสบายพกพาเข้าถึงง่ายจากทุกที่ เสริมศักยภาพของผู้ใช้แอปพลิเคชัน ลดความเหลื่อมล้ำในการเข้าถึงข้อมูล โครงการจึงได้ปรับการใช้งานใน feature ต่าง ๆ ให้สมบูรณ์ขึ้น โดยมี tutorials ปรับเมนูบันทึกพัฒนาการตามวัย (DSPM และ DAIM) ฝึกเพิ่มเติม (TEDA4I) ทำให้สามารถเข้าและบันทึกข้อมูลพัฒนาการที่ช่วยส่งเสริมแรงจูงใจในการประเมินและบันทึกพัฒนาการ ระบบเช็คอินประจำวัน (daily check-in) ระบบบันทึกพัฒนาการต่อเนื่อง (streak) ระบบเหรียญรางวัล (badge) หน้ารวมรางวัล หน้าปฏิทินประวัติการบันทึกและประเมินพัฒนาการ หน้าค้นหาผู้เชี่ยวชาญ และระบบแจ้งเตือนอัตโนมัติรายวัน เพื่อช่วยเติมเต็มช่องว่างที่สามารถทำได้ในบทบาทของแอปพลิเคชัน โดยสรุปแอปพลิเคชันคุณลูกมีความน่าเชื่อถือ เหมาะสมทันสมัย ใช้และเข้าใจได้ง่าย เป็นที่พอใจของผู้ใช้ที่เป็นผู้ดูแลเด็กและเป็นเครื่องมือที่เป็นทางเลือกที่ช่วยลดภาระของบุคลากรสาธารณสุข และช่วยลดอัตราการไม่มาติดตามนัดลง ร้อยละ 60.9 แอปพลิเคชันคุณลูกจึงมีความเหมาะสมที่จะใช้ร่วมกับคู่มือพัฒนาการหรือเป็นตัวเลือกทดแทนที่มีศักยภาพในการขยายผลไปสู่การใช้งานในวงกว้าง สอดรับกับนโยบายการดูแลสุขภาพดิจิทัล และลดช่องว่างการเข้าถึงข้อมูลพัฒนาการเด็ก