การประเมินและปรับปรุงแนวทางการให้วัคซีนหัดโดยอาศัยผลสำรวจภูมิคุ้มกันในประชากรไทย

Abstract

การบรรลุเป้าหมายการกำจัดโรคหัดในประเทศไทยจำเป็นต้องฟื้นฟูระดับภูมิคุ้มกันของประชากรให้สูงเพียงพอที่จะตัดวงจรการแพร่เชื้อได้ การระบาดที่เกิดขึ้นในช่วงหลังสะท้อนให้เห็นถึงช่องว่างของภูมิคุ้มกันที่ขยายตัว แม้ว่าประเทศไทยจะมีโครงการสร้างเสริมภูมิคุ้มกันโรคแห่งชาติที่ดำเนินมาอย่างต่อเนื่องยาวนานก็ตาม เราประเมินภูมิคุ้มกันจำเพาะต่อโรคหัดโดยใช้ตัวอย่างซีรัมที่เป็นตัวแทนตามช่วงอายุจำนวน 3,675 ตัวอย่าง ซึ่งเก็บในปี พ.ศ. 2567 จาก 4 จังหวัด วัดความเข้มข้นของ IgG ด้วยวิธี ELISA โดยกำหนดค่าระดับป้องกันที่ ≥200 IU/L และเปรียบเทียบกับการสำรวจซีรั่มระดับประเทศในปี พ.ศ. 2547 และ พ.ศ. 2557 เพื่อประเมินการเปลี่ยนแปลงของภูมิคุ้มกันตามช่วงเวลาในกลุ่มรุ่นปีเกิดภายใต้ยุควัคซีน ผลการศึกษาพบว่า ความชุกของผู้มีภูมิคุ้มกันในระดับป้องกันโดยรวมในปี พ.ศ. 2567 อยู่ที่ 61.3% และมีรูปแบบตามอายุเป็นลักษณะโค้งรูปตัว U อย่างเด่นชัด ผู้ใหญ่อายุมากกว่า 40 ปีมีระดับภูมิคุ้มกันป้องกันสูงกว่า 95% ซึ่งสอดคล้องกับการได้รับภูมิคุ้มกันจากการติดเชื้อตามธรรมชาติ ในทางตรงกันข้าม วัยรุ่นและวัยผู้ใหญ่ตอนต้นอายุ 14-31 ปี มีระดับภูมิคุ้มกันต่ำกว่ามาก อยู่ในช่วง 27-46% การวิเคราะห์ตามรุ่นปีเกิดพบการลดลงอย่างต่อเนื่องของสัดส่วนผู้มีภูมิคุ้มกันในกลุ่มผู้ที่เกิดระหว่างปี พ.ศ. 2528 - 2551 ซึ่งบ่งชี้ถึงการลดลงของภูมิคุ้มกันที่เกิดจากวัคซีนตามกาลเวลา ข้อมูลผู้ป่วยโรคหัดระดับประเทศในปี พ.ศ. 2567 สะท้อนผลในทิศทางเดียวกัน โดยผู้ติดเชื้อส่วนใหญ่นอกพื้นที่จังหวัดชายแดนภาคใต้พบในผู้มีอายุมากกว่า 15 ปี ระดับภูมิคุ้มกันของประชากรไทยในปัจจุบันยังต่ำกว่าค่าระดับภูมิคุ้มกันหมู่ที่จำเป็นต่อการหยุดยั้งการแพร่เชื้อโรคหัด ซึ่งประเมินว่าต้องอยู่ที่ 92% ขึ้นไป ความไวต่อการติดเชื้อที่สูงในวัยรุ่นและผู้ใหญ่บ่งชี้ว่า การได้รับวัคซีนตามกำหนดปกติ 2 เข็มอาจไม่เพียงพอภายใต้บริบททางระบาดวิทยาปัจจุบัน ผลการศึกษานี้สนับสนุนการพิจารณาให้วัคซีนป้องกันโรคหัดเข็มที่ 3 ในประชากรอายุ 10-40 ปี การบูรณาการวัคซีนเข็มดังกล่าวเข้ากับโปรแกรมวัคซีนกระตุ้นในวัยรุ่นหรือผู้ใหญ่ ร่วมกับการเสริมความเข้มแข็งของระบบเฝ้าระวังและการให้วัคซีนเก็บตกแบบมุ่งเป้าในพื้นที่ที่มีความครอบคลุมต่ำ อาจเป็นแนวทางเชิงปฏิบัติที่ช่วยปิดช่องว่างของภูมิคุ้มกันและเร่งความก้าวหน้าสู่การกำจัดโรคหัด