บทคัดย่อ
ภาวะสมองเสื่อมเป็นปัญหาที่ส่งผลต่อคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุ จำเป็นต้องมีระบบสนับสนุนและชุมชนที่เอื้อต่อการดำรงชีวิตอย่างมีศักดิ์ศรี การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนารูปแบบชุมชนที่เป็นมิตร สำหรับผู้สูงอายุภาวะสมองเสื่อม ในพื้นที่เขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก กลุ่มตัวอย่างประกอบด้วย (1) ผู้สูงอายุภาวะสมองเสื่อม (2) ผู้ดูแล (3) แกนนำชุมชน (4) ตัวแทนจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง และ (5) ประชาชน ที่ได้มาจากการสุ่มตัวอย่างแบบง่าย ดำเนินการวิจัย 3 ขั้นตอน คือ ขั้นตอนที่ 1 ศึกษาสถานการณ์ ปัญหา ความต้องการ และข้อมูลที่เกี่ยวข้องกับชุมชนที่เป็นมิตรสำหรับผู้สูงอายุภาวะสมองเสื่อม ขั้นตอนที่ 2 การพัฒนารูปแบบชุมชนที่เป็นมิตรสำหรับผู้สูงอายุภาวะสมองเสื่อม ในพื้นที่เขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก และขั้นตอนที่ 3 การทดลองใช้รูปแบบชุมชนที่เป็นมิตรสำหรับผู้สูงอายุภาวะสมองเสื่อม วิเคราะห์ข้อมูลด้วย การวิเคราะห์เนื้อหา สถิติพรรณนา และสถิติที (t-test) ผลการวิจัยพบว่ารูปแบบชุมชนที่เป็นมิตรสำหรับผู้สูงอายุภาวะสมองเสื่อม ในพื้นที่เขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก มีองค์ประกอบหลัก 7 องค์ประกอบ คือ องค์ประกอบที่ 1 การออกแบบสิ่งแวดล้อมทางกายภาพที่เหมาะสมกับผู้สูงอายุภาวะสมองเสื่อม องค์ประกอบที่ 2 ระบบบริการสุขภาพและการดูแลสำหรับผู้สูงอายุภาวะสมองเสื่อมแบบบูรณาการ องค์ประกอบที่ 3 การยอมรับและให้ความเคารพผู้สูงอายุภาวะสมองเสื่อม องค์ประกอบที่ 4 การออกแบบสภาพแวดล้อมทางสังคม องค์ประกอบที่ 5 นโยบายการบริหารจัดการและการมีส่วนร่วม องค์ประกอบที่ 6 การสนับสนุนผู้ดูแล และองค์ประกอบที่ 7 เทคโนโลยีและนวัตกรรม ผลการทดลองใช้รูปแบบ พบว่า คะแนนเฉลี่ยคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุภาวะสมองเสื่อมกลุ่มที่ได้รับรูปแบบในระยะหลังการทดลองมากกว่าระยะก่อนการทดลอง และมากกว่ากลุ่มที่ไม่ได้รับรูปแบบ คะแนนเฉลี่ยความพึงพอใจของผู้ดูแล ตัวแทนหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง แกนนำชุมชน และประชาชน ต่อรูปแบบ อยู่ในช่วง 8.92–9.42 จากคะแนนเต็ม 10 ส่วนความคิดเห็นของผู้ดูแล ตัวแทนหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง แกนนำชุมชน และประชาชนต่อรูปแบบ คือรูปแบบมีความเหมาะสมในการนำไปใช้ สามารถช่วยให้ผู้สูงอายุภาวะสมองเสื่อมสามารถดำรงชีวิตอยู่ในชุมชนได้อย่างมีคุณภาพชีวิตที่ดี ส่งผลดีต่อผู้ดูแลในด้านการเพิ่มพูนความรู้ ความเข้าใจ และการมีส่วนร่วมในกระบวนการดูแลผู้สูงอายุภาวะสมองเสื่อม จากผลการวิจัยครั้งนี้มีข้อเสนอแนะว่า พยาบาลวิชาชีพและบุคลากรด้านสุขภาพที่เกี่ยวข้องกับการดูแลผู้สูงอายุ สามารถนำรูปแบบที่ได้จากการวิจัยครั้งนี้ ไปประยุกต์ใช้เพื่อพัฒนาคุณภาพชีวิต ผู้สูงอายุภาวะสมองเสื่อม หน่วยงานที่เกี่ยวข้องระดับนโยบายสามารถนำองค์ความรู้ที่ได้จากการวิจัยครั้งนี้ไปใช้ในการวิเคราะห์และวางแผนกำหนดนโยบายด้านสุขภาพผู้สูงอายุภาวะสมองเสื่อมของประเทศไทยต่อไป
บทคัดย่อ
Dementia is a major issue that affects the quality of life of older adults, highlighting the
need for supportive systems and communities that enable them to live with dignity. This study
aimed to develop a dementia-friendly community model for older adults in the Eastern
Economic Corridor (EEC) area. The sample consisted of: (1) older adults with dementia, (2)
caregivers, (3) community leaders, (4) representatives from relevant organizations, and (5)
members of the general public, selected through simple random sampling.
The research was conducted in three phases: Phase 1 involved studying the situation,
problems, needs, and relevant information related to dementia-friendly communities; Phase 2
focused on developing a dementia-friendly community model for older adults in the EEC area;
and Phase 3 involved implementing and testing the developed model. Data were analyzed using
content analysis, descriptive statistics, and t-tests.
The findings revealed that the dementia-friendly community model for older adults in
the EEC area comprised seven core components: (1) appropriate physical environmental design
for older adults with dementia; (2) integrated health and care service systems for older adults
with dementia; (3) acceptance of and respect for older adults with dementia; (4) social
environment design; (5) policy, management, and participation; (6) caregiver support; and (7)
technology and innovation.
The results of the model implementation showed that the mean quality-of-life scores of
older adults with dementia who received the model were higher after the intervention than
before, and higher than those of the group that did not receive the model. The mean satisfaction
scores of caregivers, representatives from relevant organizations, community leaders, and
members of the public ranged from 8.92 to 9.42 out of 10. Their feedback indicated that the
model was appropriate for practical implementation, helped older adults with dementia live in
the community with a good quality of life, and had positive effects on caregivers by enhancing
their knowledge, understanding, and participation in the dementia care process.
Based on the findings, it is recommended that professional nurses and health personnel
involved in elderly care apply this model to improve the quality of life of older adults with
dementia. Policymaking organizations may also use the knowledge gained from this study to
analyze, plan, and formulate national health policies related to dementia care for older adults in
Thailand.
