บทคัดย่อ
การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อสังเคราะห์ระบบบริการสุขภาพจิตแบบบูรณาการในการป้องกันภาวะซึมเศร้า ในนักศึกษาระดับอุดมศึกษาใน 4 จังหวัด ได้แก่ ขอนแก่น นครพนม นครราชสีมา อุบลราชธานี โดยใช้กรอบ 6 Building Block เป็นการวิจัยแบบผสมผสาน เก็บข้อมูลเดือนมกราคม-ตุลาคม พ.ศ. 2568 จากผู้ให้ข้อมูลหลักระดับบริหารและผู้ปฏิบัติงานระดับเขต จังหวัด สถาบันการศึกษา รวม 62 คน และนักศึกษาใน 7 สถาบันรวม 1,680 คน เครื่องมือที่ใช้คือ แบบสอบถามระบบบริการฯ แบบสัมภาษณ์เจาะลึก การสนทนากลุ่ม แลกเปลี่ยนเรียนรู้ และแบบประเมินภาวะซึมเศร้า PHQ-9 (Patient Health Questionnaire-9) วิเคราะห์ข้อมูลเชิงปริมาณด้วยสถิติร้อยละ ค่าเฉลี่ย วิเคราะห์ความแปรปรวนทางเดียว ทดสอบไคสแควร์ ทดสอบความสัมพันธ์สถิติเพียร์สัน วิเคราะห์การถดถอยของปัจจัยที่พยากรณ์ภาวะซึมเศร้า โดยใช้สถิติไบนารีโลจิสติก และวิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพด้วยการวิเคราะห์เนื้อหา ผลการวิจัยพบสถานการณ์ภาวะซึมเศร้าในกลุ่มวัยรุ่น 4 เขตสุขภาพ เพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง มีสาเหตุหลักจาก ครอบครัว วิชาการ สังคม และการปรับตัวในยุคสังคมออนไลน์ โดยพบกลุ่มตัวอย่างมีภาวะซึมเศร้าระดับเล็กน้อย/เรื้อรัง ร้อยละ 19.25 และรุนแรง ร้อยละ 2.88 ผลการประเมิน 6 Building Block พบจุดเด่น ด้านผู้นําและธรรมาภิบาลที่ให้ความสำคัญ มีนโยบายชัดเจน และร่วมคิดร่วมทำ จุดที่ควรปรับปรุงพบ ด้านกําลังคน คือ นักจิตวิทยา พยาบาลจิตเวช โดยเฉพาะในสถาบันการศึกษาไม่เพียงพอ และด้านข้อมูลสารสนเทศที่ยังไม่เชื่อมต่อภาคีเครือข่ายและมีความซ้ำซ้อน ผลวิจัยเสนอ 4 ข้อเสนอเชิงนโยบายระดับชาติ:1) จัดทำยุทธศาสตร์ความร่วมมือ (MOU) ข้ามกระทรวง ระหว่าง กระทรวงสาธารณสุข กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม และกระทรวงศึกษาธิการ 2) กำหนด กรอบอัตรากําลังบุคลากรเฉพาะทาง ควรมีนักจิตวิทยาและพยาบาลจิตเวชประจำในสถาบันอุดมศึกษา 3) พัฒนาระบบสารสนเทศสุขภาพจิตแบบรวมศูนย์ ลดภาระงานซ้ำซ้อน 4) จัดทําแพ็กเกจจูงใจบุคลากร ส่วนนโยบายระดับพื้นที่ 1) สถาบันการศึกษาควรจัดตั้งศูนย์ดูแลสุขภาพใจวัยรุ่น มีกลไกต่อเนื่องและเชื่อมโยงอย่างชัดเจน 2) พัฒนาสภาพแวดล้อมสุขภาวะในมหาวิทยาลัย 3) คัดกรองสภาวะจิตแรกรับเข้า และประเมินติดตามทุก 3 เดือน จัดทำแผนเผชิญเหตุด้านสุขภาพจิต และซ้อมแผนร่วมกันทุกปี ชี้ให้เห็นถึงความจําเป็นเร่งด่วนในการพัฒนาระบบบริการสุขภาพจิต แบบบูรณาการในสถาบันอุดมศึกษาอย่างแท้จริง
บทคัดย่อ
Objective: This study aimed to synthesize an integrated mental health service system for
depression prevention among higher education students in four provinces of Thailand: Khon Kaen,
Nakhon Phanom, Nakhon Ratchasima, and Ubon Ratchathani, utilizing the WHO's 6 Building Blocks
framework.
Methods: A mixed-methods research approach was employed. Data were collected from January
to October 2025. Participants included 62 key informants (executives and practitioners at regional,
provincial, and institutional levels) and 1,680 students from seven educational institutions.
Instruments consisted of a service system questionnaire, in-depth interviews, focus groups,
knowledge-sharing workshops, and the 9-item depression scale (e.g., PHQ-9). Quantitative data
were analyzed using percentages and means One-way ANOVA, Chi-square Test, Pearson’s
Correlation, Binary Logistic Regression Analysis of predictors of depression, and Qualitative Data
Analysis using Content Analysis., while qualitative data utilized content analysis.
Results: Findings showed a continuous increase in the prevalence of depression among youth in
the four health regions. Key contributing factors included family issues, academic pressure, social
difficulties, and challenges in adjusting to the online social era. The sample exhibited a prevalence
of mild/chronic depression at 19.25% and severe depression at 2.88%. The 6 Building Blocks
evaluation highlighted Leadership and Governance as a strength (clear policy, committed
leadership, and collaborative action). Areas requiring improvement were the Health
Workforce/Human Resources (insufficient psychologists and psychiatric nurses, especially in
educational institutions) and the Health Information System (lack of network connectivity among
partners and data redundancy).
Conclusion and Recommendations: The study proposes four national-level policy
recommendations: 1) Establishing a cross-ministerial Memorandum of Understanding (MOU)
among the Ministry of Public Health (MOPH), Ministry of Higher Education, Science, Research and
Innovation (MHESI), and Ministry of Education (MOE). 2) Defining a specialized personnel staffing
framework to mandate the presence of psychologists and psychiatric nurses in higher education
institutions. 3) Developing a centralized mental health information system to reduce redundant
tasks. 4) Creating incentive packages for personnel. Local-level recommendations include: 1)
Establishing Student Mental Health Centers with clear, continuous linkage mechanisms. 2)
Developing a healthy well-being environment on university campuses. 3) Implementing initial
psychological screening upon entry, quarterly follow-up monitoring, developing a mental health
emergency response plan, and conducting annual joint drills. The results underscore the urgent
necessity to truly develop an integrated mental health service system in higher education
institutions.
