บทคัดย่อ
ประชาชนวัยก่อนสูงอายุมีแนวโน้มเพิ่มขึ้น การศึกษาเพื่อพัฒนารูปแบบการส่งเสริมการมีส่วนร่วมของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.) ในการส่งเสริมพฤติกรรมสุขภาพประชาชนก่อนวัยสูงอายุ จะทำให้ประชาชนก่อนวัยสูงอายุมีพฤติกรรมสุขภาพที่เหมาะสม อันจะนำไปสู่การเป็นผู้สูงอายุที่มีสุขภาพดี ซึ่งการวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม เก็บรวบรวมข้อมูลแบบผสมผสาน (mixed methods) กลุ่มตัวอย่าง ได้แก่ อสม. จำนวน 412 คน ภาคีเครือข่ายจำนวน 18 คน อสม. พื้นที่ทดลอง 2 ตำบล วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้ stepwise multiple regression, paired t-test และการวิเคราะห์เชิงเนื้อหา ผลการวิจัย พบว่า อสม. มีส่วนร่วมอยู่ในระดับปานกลาง (ร้อยละ 60.0) ปัจจัยที่ส่งผลและสามารถพยากรณ์ระดับการมีส่วนร่วม ได้แก่ การได้รับแรงสนับสนุนทางสังคม ทัศนคติและความรอบรู้ด้านสุขภาพ (R2 adj = 0.402) รูปแบบการส่งเสริมการมีส่วนร่วมที่สร้างและพัฒนาขึ้น ได้แก่ 1) การจัดทำข้อตกลงการสนับสนุนการมีส่วนร่วมโดยผ่านคณะกรรมการสุขภาพจังหวัดพิจิตร 2) กำหนดนโยบายและประกาศเป็นวาระจังหวัดพิจิตร 3) พัฒนาศักยภาพ อสม. โดยการอบรมฟื้นฟู 4) ส่งเสริมให้ อสม. ได้รับแรงสนับสนุนทางสังคมและแรงจูงใจที่เหมาะสม 5) ส่งเสริมให้ อสม. มีความรอบรู้ด้านสุขภาพ 6) พัฒนาการสื่อสารประชาสัมพันธ์ 7) ประสานความร่วมมือในการส่งเสริมการมีส่วนร่วมของ อสม. และ 8) ส่งเสริมให้มีกิจกรรมหรือเวทีแลกเปลี่ยนเรียนรู้ โดยคะแนนเฉลี่ยการได้รับแรงสนับสนุนทางสังคม ทัศนคติ ความรอบรู้และการมีส่วนร่วมหลังทดลองมากกว่าก่อนทดลอง อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ 0.05 ข้อเสนอแนะ ควรสนับสนุนให้ทุกอำเภอและทุกตำบลจัดทำแผนงานหรือโครงการโดยผ่านคณะกรรมการสุขภาพจังหวัดพิจิตร
บทคัดย่อ
The pre-ageing population is on the rise. A model for promoting the participation of village health
volunteers (VHVs) in promoting healthy behaviors among pre-ageing individuals should be developed
for healthier older adults. This was participatory action research using a mixed-methods approach. The
sample included 412 VHVs, 18 partner organizations, and VHVs from two pilot sub-districts. Data was
analyzed using stepwise multiple regression, paired t-test, and content analysis. The research findings
revealed that VHVs had a moderate level of participation (60.0%). Factors influencing and predicting
the level of participation included social support, attitudes, and health literacy (R2 adj = 0.402). The
developed models for promoting participation included: 1) establishing a support agreement through
the Phichit Provincial Health Committee; 2) declaring the policy as a provincial agenda; 3) developing
VHV capacity through refresher training; 4) providing VHVs with appropriate social support and incentives;
5) promoting health literacy among VHVs; 6) improving communication and public relations; 7) coordinating
efforts to promote VHV participation; and 8) promoting activities or forums for knowledge exchange. The
average scores for social support, attitudes, health literacy, and participation after the intervention were
significantly higher than before (p < 0.05). Recommendations: Other districts and sub-districts should
follow this pre-ageing plan through the Phichit Provincial Health Committee.
