บทคัดย่อ
กรอบแนวคิด RE-AIM (reach, effectiveness, adoption, implementation, maintenance) เป็นเครื่องมือสำหรับการวางแผนและประเมินผลการดำเนินงานที่สะท้อนผลผลิตและผลลัพธ์ซึ่งเป็นที่นิยมใช้ประเมินผลในบริบทของการศึกษาวิจัยด้านสาธารณสุข อย่างไรก็ตาม การนำกรอบแนวคิด RE-AIM มาประยุกต์ใช้ในการประเมินการดำเนินการตามแผนปฏิบัติการหน่วยงานยังไม่มีปรากฏในกระทรวงสาธารณสุข จึงไม่เห็นภาพรวมของผลกระทบของการดำเนินงานตามแผนปฏิบัติการของส่วนราชการต่อผลลัพธ์ระดับบุคคลและองค์กร ที่ส่งผลให้การบริหารจัดการโครงการและกิจกรรมภายในแผนปฏิบัติการฯ อาจไม่เกิดประสิทธิผลและประสิทธิภาพเท่าที่ควร การศึกษานี้จึงมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาการประยุกต์ใช้กรอบแนวคิด RE-AIM ในการประเมินผลการดำเนินการตามแผนปฏิบัติการหน่วยงานด้านการส่งเสริมสุขภาพและอนามัยสิ่งแวดล้อมของหน่วยงานสังกัดกรมอนามัย โดยประยุกต์ใช้กระบวนการวิจัยเชิงปฏิบัติการอย่างมีส่วนร่วม มีหน่วยงานสังกัดกรมอนามัย จำนวน 37 หน่วยงาน ประกอบด้วยหน่วยงานส่วนกลาง 22 หน่วยงาน และหน่วยงานส่วนภูมิภาค 15 หน่วยงานร่วมดำเนินการ ผลการศึกษา พบว่า ประเภทตัวชี้วัดที่ปรากฏในแผนปฏิบัติการกรมอนามัยมากที่สุดคือประเภท implementation (การดำเนินการ) คิดเป็นร้อยละ 37 รองลงมาคือประเภท reach (การเข้าถึง) คิดเป็นร้อยละ 21 ส่วนประเภทตัวชี้วัดที่ปรากฏน้อยที่สุดคือประเภท maintenance (การคงสภาพ) ทำให้จำเป็นต้องตัดตัวชี้วัดประเภทการคงสภาพออก เหลือไว้เพียง 4 ประเภทตัวชี้วัด หน่วยงานสังกัดกรมอนามัยสามารถเลือกรายการตัวชี้วัดที่สอดคล้องประเภทตัวชี้วัดที่กำหนดได้ แผนปฏิบัติการหน่วยงานของกรมอนามัยนำไปสู่การบรรลุผลเกินเป้าในประเภทการเข้าถึงมากที่สุด 3.7 เท่า รองลงมาคือประเภทการนำไปประยุกต์ใช้ 3.4 เท่า และการดำเนินการอย่างครบถ้วน 2 เท่า นอกจากนี้ มีหน่วยงานที่บรรลุผลเกินค่าเป้าหมายของรอบ 5 เดือนหลังไปแล้วถึง 28 หน่วยงานจากทั้งหมด 37 หน่วยงาน คิดเป็นร้อยละ 75.7 การแสดงข้อมูลสถานการณ์การเปลี่ยนแปลงของตัวชี้วัดตามประเภท RE-AI ด้วยกระดานข้อมูล ช่วยให้เจ้าหน้าที่ที่เกี่ยวข้องตระหนักถึงสถานการณ์ที่เกิดขึ้น และสามารถดำเนินการปรับแผนปฏิบัติการหน่วยงานได้ทันการณ์ ทั้งในระยะสั้น (รายเดือน) และระยะกลาง (ในช่วง 5 เดือนหลังของปีงบประมาณ) สรุป กรอบแนวคิด RE-AIM สามารถนำมาประยุกต์ใช้ในการประเมินระดับความสำเร็จของการดำเนินงานตามแผนปฏิบัติการหน่วยงานของกรมอนามัยได้ในระดับที่น่าพึงพอใจ โดยนำมาพิจารณาร่วมกับความครบถ้วนของกิจกรรมและงบประมาณที่ถูกดำเนินการไปในช่วงเวลาที่กำหนด ซึ่งสอดคล้องกับแนวคิดการบริหารจัดการภาครัฐยุคใหม่
บทคัดย่อ
The RE-AIM (reach, effectiveness, adoption, implementation, maintenance) framework is a tool for
planning and evaluation that reflects outputs and outcomes. It is widely used in public health evaluation
research. However, the application of the RE-AIM framework for evaluating the implementation of action
plans had not yet been observed in the Ministry of Public Health. Little is known about the actual impact
of the action plans on individual and organizational levels. There is a need to systematically and routinely
evaluate the actual impact of the action plans to optimize the decision-making process and improve the
impact of the performance of the Ministry of Public Health. This study aimed to explore the application
of the RE-AIM framework in evaluating the implementation of health promotion and environmental health
action plans of organizations under the Department of Health. A participatory action research approach
was applied to 37 organizations of the Department of Health—22 central and 15 regional subunits. The
study found that the most common type of indicators in the Department of Health’s action plans was the
implementation (37% of total), followed by the reach (21%). The least common was the maintenance,
therefore removed from the final framework of four types of indicators. All participating subunits were
able to select indicators aligned with the shortened RE-AI framework. The evaluation of action plans had
achieved the highest target of the reach 3.7 times of the target, followed by the adoption 3.4 times, and
the implementation 2 times. Additionally, 28 out of 37 subunits (75.7%) exceeded their targets by the
second five-month evaluation. Knowing the current changes in the indicators helped relevant officers well
aware of the situations and adjusted their actions in a timely manner, both in the short term (monthly)
and medium term (the last five months of the fiscal year). In conclusion, the RE-AIM framework could
be used to evaluate the implementation of the action plans of the Department of Health. It could assess
activity coverage and budget absorption by a specified timeframe. It also showed alignment with the
new public management principles to maximize transparency and performance of public organizations.
