บทคัดย่อ
หลักประกันสุขภาพถ้วนหน้าเป็นก้าวย่างสำคัญอันหนึ่งของการปฏิรูประบบสุขภาพ ทั้งนี้เพราะเป็นกลไกสำคัญที่จะทำหน้าที่รับรองสิทธิในด้านสุขภาพของคนไทย เป็นยุทธศาสตร์หลักในการปรับเปลี่ยนระบบบริการสุขภาพในระดับบุคคลและครอบครัวให้ครอบคลุมทั่วถึง มีประสิทธิภาพ ด้วยมาตรฐานและคุณภาพเดียวกัน ตลอดจนเป็นเครื่องมือทางการเงินการคลังที่จะจูงใจให้เกิดการจัดสรรทรัพยากรเพื่อสุขภาพให้เกิดความเป็นธรรมแก่คนไทยได้อย่างทั่วถึง อุปสรรคสำคัญของการจัดการช่วงเปลี่ยนผ่านของระบบบริการสุขภาพ และระบบการคลังสุขภาพจากสภาพปัจจุบันไปสู่ภาวะพึงประสงค์ก็คือ ความสับสนในปรัชญาและแนวคิดหลักซึ่งเป็นพื้นฐานของการจัดองค์กรและกลไกประกอบหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้า สะท้อนให้เห็นถึงความไม่มีเอกภาพของแนวทางปฏิบัติที่ยอมรับได้ในหมู่คนไทยส่วนใหญ่ โดยเฉพาะในกลุ่มผู้กำหนดนโยบาย ผู้บริหาร ผู้ให้บริการสุขภาพ และผู้ใช้บริการสุขภาพ ก่อให้เกิดความขัดแย้ง ขาดความเชื่อมั่น อันนำไปสู่การต่อต้าน ขัดขวางหรือวางเฉยต่อกระบวนการจัดวางกลไกใหม่เพื่อใช้ในการบริหารจัดการให้เกิดการเปลี่ยนผ่านอย่างมีพลัง การเปิดโอกาสให้ผู้ที่มีส่วนเกี่ยวข้องกับกลไกหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้าได้เข้ามาร่วมเรียนรู้ ทำความเข้าใจ และแลกเปลี่ยนทัศนคติความคิดเห็น พร้อมกันไปกับการเปลี่ยนผ่านของระบบ จะช่วยให้การจัดตัวของปรัชญาและวิธีคิดต่อหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้าในประเทศไทยเกิดขึ้นอย่างสมเหตุสมผล เป็นที่ยอมรับของประชาชนส่วนใหญ่ ส่งผลให้การปรับเปลี่ยนเป็นไปอย่างราบรื่นและมีประสิทธิผล ผลงานวิจัยของคณะทำงานพัฒนานโยบายหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้า โดยการสนับสนุนของสถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข เป็นผลผลิตจากความเพียรพยายามและสติปัญญาของนักวิชาการ และนักกิจกรรมเคลื่อนไหวทางสุขภาพกลุ่มหนึ่ง ที่ได้ร่วมกันศึกษาวิเคราะห์ปัญหาการจัดบริการและการคลังสุขภาพของประเทศไทยที่ผ่านมา ทบทวนทางเลือกและกลวิธีนานาประการที่จะนำมาใช้ในหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้า แล้วจึงร่วมกันสังเคราะห์ขึ้นเป็นโครงสร้างกลไกที่จำเป็นจะต้องจัดให้มีขึ้นเพื่อขับเคลื่อนให้ระบบหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้ามุ่งสู่สัมฤทธิผลได้อย่างจริงจัง ในช่วงเวลาที่ดำเนินกระบวนการศึกษาและจัดทำแนวทางการบริหารจัดการระบบ คณะทำงานฯ ได้แลกเปลี่ยนข้อมูล ข้อคิดเห็น และทัศนะ กับหน่วยงานหลักที่เกี่ยวข้องกับกลไกการคลังระบบสุขภาพและบริการสุขภาพในภาคส่วนต่าง ๆ ตลอดจนองค์กรการเมือง และผู้กำหนดนโยบายของประเทศอย่างใกล้ชิดและต่อเนื่อง เพื่อให้ข้อเสนอแนะประกอบขึ้นบนพื้นฐานความเป็นไปได้ทางการเมืองและการบริหารของประเทศ การเผยแพร่เอกสารงานวิจัยชิ้นนี้มิได้มีความมุ่งหมายที่จะให้สังคมไทยยึดถือเป็นแบบแผนกำกับการปฏิบัติที่ตายตัวเคร่งครัด แต่มุ่งหวังว่าจะเป็นข้อมูลและความรู้ที่จะช่วยให้คนไทยทุกหมู่เหล่าที่ให้ความสนใจกับหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้าได้ใช้เป็นฐานความคิดที่มั่นคงชัดเจน สามารถช่วยกันประยุกต์ต่อยอดให้เป็นหลักคิดที่ชัดเจนมีเอกภาพในทุกประชาคม เพราะการขับเคลื่อนให้กลไกหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้าทุกส่วนเกิดขึ้นและจัดการกับพันธกิจต่อสังคมได้อย่างยั่งยืนแท้จริงนั้น จำต้องได้รับความร่วมมือร่วมใจจากประชาสังคมไทยอย่างมุ่งมั่น เอกสารเล่มนี้ จะช่วยให้ผู้อ่านเข้าใจได้ว่า ทำไมจึงต้องสร้างหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้าขึ้น และการสรรสร้างดังกล่าวมีวัตถุประสงค์อย่างไร องค์ประกอบสำคัญของกลไกมีอะไรบ้าง ตลอดจนให้แนวคิดในการผลักดันให้เกิดการเปลี่ยนผ่านที่สมานฉันท์และราบรื่น หวังเป็นอย่างยิ่งว่า ความรู้และแนวคิดที่เกิดขึ้นจากการศึกษาในผลงานวิจัยนี้จะช่วยสร้างแรงบันดาลใจ และสัมมาทิฐิ ให้กับผู้มีส่วนเกี่ยวข้องกับการขับเคลื่อนให้เกิดหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้าอันส่งผลประโยชน์แก่คนไทยทั้งมวลอย่างยั่งยืน
