บทคัดย่อ
ระบบสุขภาพอำเภอ (district health system: DHS) เป็นกลไกสำคัญในการขับเคลื่อนการจัดบริการสุขภาพปฐมภูมิของประเทศไทย โดยมุ่งเน้นการบูรณาการการทำงานของภาคีเครือข่ายในระดับพื้นที่ อย่างไรก็ตาม ผลการดำเนินงานของ DHS และผลกระทบต่อคุณภาพบริการสุขภาพปฐมภูมิยังมีความแตกต่างกันระหว่างอำเภอ การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาการดำเนินงาน ปัญหา อุปสรรค และปัจจัยสู่ความสำเร็จของ DHS ที่มีผลต่อคุณภาพบริการสุขภาพปฐมภูมิในจังหวัดสุรินทร์ ใช้การวิจัยแบบผสมผสานเชิงคุณภาพและเชิงปริมาณ เก็บข้อมูลจากการสัมภาษณ์เชิงลึกผู้บริหาร ผู้ให้บริการ จำนวน 24 คน วิเคราะห์ด้วยการวิเคราะห์เนื้อหา และในส่วนของผู้รับบริการ ทำการศึกษาเปรียบเทียบความพึงพอใจ จำนวน 400 คน ระหว่างอำเภอ อำเภอละ 100 คน และระหว่างประเภทสถานบริการ (เลือกผู้รับบริการจากโรงพยาบาล 200 คน และจากโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล 200 คน) โดยใช้ independent t-test และ one-way ANOVA ผลลัพธ์เชิงคุณภาพ พบว่า DHS ช่วยเสริมการบูรณาการการทำงาน การมีส่วนร่วมของภาคีเครือข่าย และการตอบสนองต่อปัญหาสุขภาพในพื้นที่ แต่ในบริบทเฉพาะพื้นที่ยังพบข้อจำกัดด้านบุคลากร งบประมาณ และความต่อเนื่องของการติดตามประเมินผล ซึ่งสะท้อนให้เห็นจากความพึงพอใจของประชาชน โดยโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลมีคะแนนความพึงพอใจสูงกว่าโรงพยาบาลอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < 0.001) และอำเภอในกลุ่มคะแนนสูงมีระดับความพึงพอใจสูงกว่าในกลุ่มคะแนนต่ำอย่างมีนัยสำคัญ (F = 6.71, p < 0.001) ดังนั้น การพัฒนาศักยภาพบุคลากร การจัดสรรงบประมาณอย่างเหมาะสม การพัฒนาระบบติดตามและประเมินผลที่เป็นมาตรฐานเดียวกัน และการส่งเสริมการมีส่วนร่วมของภาคีเครือข่ายอย่างต่อเนื่อง เป็นแนวทางสำคัญในการยกระดับ DHS ให้เกิดความเท่าเทียม เกิดการพัฒนาคุณภาพบริการปฐมภูมิและลดความเหลื่อมล้ำให้กับประชาชน
บทคัดย่อ
The district health system (DHS) was a key mechanism for strengthening primary health care
delivery in Thailand through integrated collaboration among local stakeholders. However, DHS
performance and its impact on service quality varied across districts. This study aimed to examine the
implementation, problems, obstacles, and success factors of DHS affecting the quality of primary health
care services in Surin Province. A mixed-methods approach, combining qualitative and quantitative
research, was employed. Data were collected through in-depth interviews with 24 administrators
and service providers, using content analysis. For consumers, a comparative study of satisfaction was
conducted among 400 participants in 4 districts by health facilities (200 at hospitals and another 200
at sub-district health promoting hospitals [SHPHs]), using independent t-tests and one-way ANOVA. The
qualitative findings revealed that DHS enhanced integration of operations, participation of network
partners, and responsiveness to local health problems. However, in specific local contexts, limitations
were identified in terms of workforce, budget, and continuity of monitoring and evaluation. These issues
were reflected in public satisfaction levels. SHPHs showed significantly higher satisfaction scores than
hospitals (p < 0.001), and the high-performing districts had significantly higher satisfaction levels than
the low-performing districts (F = 6.71, p < 0.001). Therefore, strengthening workforce capacity, allocating
resources appropriately, developing standardized monitoring and evaluation systems, and continuously
promoting the participation of network partners were essential strategies to enhance DHS, ensure
equity, improve the quality of primary health care services, and reduce disparities among the population.
