สวัสดิการด้านสุขภาพของรัฐวิสาหกิจและองค์การมหาชนในประเทศไทย: สิทธิประโยชน์ ความคุ้มครอง และความท้าทาย

Abstract

การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อทำความเข้าใจระบบสวัสดิการสุขภาพของรัฐวิสาหกิจและองค์การมหาชนในประเทศไทย ซึ่งเป็นมิติที่ยังได้รับความสนใจค่อนข้างจำกัดเมื่อเทียบกับระบบหลักประกันสุขภาพภาครัฐทั้งสามสิทธิหลัก การวิจัยแบบผสมวิธีประกอบด้วยการทบทวนเอกสาร การสำรวจด้วยแบบสอบถาม และการอภิปรายกลุ่ม ผลการศึกษาพบว่า รัฐวิสาหกิจมีสิทธิประโยชน์ครอบคลุมมากที่สุดทั้งบุคลากรและครอบครัว โดยเฉพาะการรักษาพยาบาลในสถานพยาบาลของรัฐที่ส่วนใหญ่เบิกได้เต็มจำนวน ถึงแม้ค่ารักษาในสถานพยาบาลเอกชนถูกจำกัดวงเงินและสิทธิครอบครัวอยู่ในระดับต่ำกว่า ขณะที่องค์การมหาชนมีความหลากหลายและมีความไม่เท่าเทียมสูง โดยเฉพาะในหน่วยงานที่จัดตั้งขึ้นตามพระราชบัญญัติองค์การมหาชน พ.ศ. 2542 ซึ่งสิทธิประโยชน์อาจแตกต่างกันตามตำแหน่งและลักษณะการจ้างงาน ปัญหาสำคัญที่พบ ได้แก่ ค่าใช้จ่ายด้านสวัสดิการที่เพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง ข้อจำกัดด้านงบประมาณ การสำรองจ่ายที่กระทบต่อสภาพคล่องของพนักงาน และการใช้สิทธิการรักษากรณีเจ็บป่วยฉุกเฉินวิกฤต (universal coverage for emergency patients: UCEP) ในโรงพยาบาลรัฐ ข้อเสนอเชิงนโยบายประกอบด้วยการบูรณาการเข้ากับระบบหลักประกันสุขภาพภาครัฐ การออกแบบกลไกคุ้มครองครอบครัวและผู้สูงอายุ และการจัดตั้งกลไกด้านการเงินที่ยั่งยืน การศึกษานี้สะท้อนถึงความเหลื่อมล้ำและข้อจำกัดของระบบสวัสดิการสุขภาพ พร้อมเสนอแนวทางสู่การพัฒนาระบบที่เป็นธรรม ครอบคลุม และยั่งยืนมากขึ้น