บทคัดย่อ
การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อทำความเข้าใจระบบสวัสดิการสุขภาพของรัฐวิสาหกิจและองค์การมหาชนในประเทศไทย ซึ่งเป็นมิติที่ยังได้รับความสนใจค่อนข้างจำกัดเมื่อเทียบกับระบบหลักประกันสุขภาพภาครัฐทั้งสามสิทธิหลัก การวิจัยแบบผสมวิธีประกอบด้วยการทบทวนเอกสาร การสำรวจด้วยแบบสอบถาม และการอภิปรายกลุ่ม ผลการศึกษาพบว่า รัฐวิสาหกิจมีสิทธิประโยชน์ครอบคลุมมากที่สุดทั้งบุคลากรและครอบครัว โดยเฉพาะการรักษาพยาบาลในสถานพยาบาลของรัฐที่ส่วนใหญ่เบิกได้เต็มจำนวน ถึงแม้ค่ารักษาในสถานพยาบาลเอกชนถูกจำกัดวงเงินและสิทธิครอบครัวอยู่ในระดับต่ำกว่า ขณะที่องค์การมหาชนมีความหลากหลายและมีความไม่เท่าเทียมสูง โดยเฉพาะในหน่วยงานที่จัดตั้งขึ้นตามพระราชบัญญัติองค์การมหาชน พ.ศ. 2542 ซึ่งสิทธิประโยชน์อาจแตกต่างกันตามตำแหน่งและลักษณะการจ้างงาน ปัญหาสำคัญที่พบ ได้แก่ ค่าใช้จ่ายด้านสวัสดิการที่เพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง ข้อจำกัดด้านงบประมาณ การสำรองจ่ายที่กระทบต่อสภาพคล่องของพนักงาน และการใช้สิทธิการรักษากรณีเจ็บป่วยฉุกเฉินวิกฤต (universal coverage for emergency patients: UCEP) ในโรงพยาบาลรัฐ ข้อเสนอเชิงนโยบายประกอบด้วยการบูรณาการเข้ากับระบบหลักประกันสุขภาพภาครัฐ การออกแบบกลไกคุ้มครองครอบครัวและผู้สูงอายุ และการจัดตั้งกลไกด้านการเงินที่ยั่งยืน การศึกษานี้สะท้อนถึงความเหลื่อมล้ำและข้อจำกัดของระบบสวัสดิการสุขภาพ พร้อมเสนอแนวทางสู่การพัฒนาระบบที่เป็นธรรม ครอบคลุม และยั่งยืนมากขึ้น
บทคัดย่อ
This study aimed to examine and understand the health welfare systems of state-owned enterprises
(SOEs) and public organizations (POs) in Thailand, an area that has received limited attention compared
to the three main public health insurance schemes. A mixed-methods approach was employed,
including document reviews, questionnaire surveys, and focus group discussions. The findings indicated
that SOEs provided the most comprehensive benefits for employees and their families, particularly
services in public hospitals got full reimbursement, while private hospital care was subject to financial
caps and limited family coverage. In contrast, POs exhibited high heterogeneity and inequalities,
especially those established under the 1999 Public Organization Act, where entitlements varied by
position and employment status. Key challenges identified include the rising cost of health welfare,
budgetary constraints, out-of-pocket payments affecting employees’ financial liquidity, and the lack of
access to the universal coverage for emergency patients (UCEP) benefit in public hospitals. Policy
recommendations include integrating these schemes into the existing large public health insurance
schemes, extending protection mechanisms to families and older persons, and establishing sustainable
financing mechanisms. This study highlights structural inequities and limitations within the health welfare
system and proposes a fairer inclusive, and sustainable system.
